Czym jest operacja endoprotezy?
W zdrowym stawie powierzchnie stawowe pokrywa śliska i gładka chrząstka; dzięki niej ruchy są płynne i bezbolesne. Zużycie chrząstki zwiększa tarcie, a ruchy stają się ograniczone i bolesne. Taki stan nazywa się zwyrodnieniem stawu (artrozą). Zabieg wymiany uszkodzonych powierzchni stawowych nazywa się operacją endoprotezy.
Kiedy powinienem poddać się operacji endoprotezy?
Operacja endoprotezy staje się konieczna, gdy uszkodzenie stawu – bez względu na przyczynę – powoduje silny ból i utratę ruchomości, a dolegliwości te nie ustępują po odpoczynku, lekach przeciwbólowych ani fizjoterapii i obniżają jakość codziennego życia.
Aby uniknąć powtarzanych operacji wymiany, zaleca się wszczepianie protezy po 60.–65. roku życia, jednak ten warunek nie zawsze obowiązuje. Głównym kryterium nie jest wiek, lecz to, że ból nie reaguje na leczenie i ogranicza Twoje życie.
W jakich chorobach stosuje się endoprotezę kolana?
- Zwyrodnienie stawu (artroza)
- Choroby reumatyczne: reumatoidalne zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa itp.
- Martwica jałowa kości (po stosowaniu leków takich jak kortyzon)
- Stany po nieudanych operacjach: złamania, które się nie zrosły, wadliwie działające protezy
- Uszkodzenie stawu w następstwie przebytych zakażeń
Sytuacje, w których endoproteza nie jest zalecana
- Czynne zakażenie w okolicy stawu
- Postępująca osteoporoza, staw neuropatyczny
- Choroby mięśni i porażenia
- Otyłość olbrzymia
- Otępienie i niezdolność do samodzielnego dbania o siebie
Jaka jest skuteczność operacji endoprotezy kolana?
U pacjentów, którzy z powodu uszkodzenia chrząstki cierpią na ból i trudności w chodzeniu oraz nie są w stanie wykonywać codziennych czynności, operacja endoprotezy usuwa wiele z tych trudności. Odsetek powodzeń tych operacji przekracza 90%.
Od czego zależy powodzenie?
- Dobra technika chirurgiczna
- Wysoka jakość zastosowanej protezy
- Dobre opanowanie krwawienia
- Możliwości techniczne sali operacyjnej i zastosowanie technik dodatkowych, takich jak chirurgia robotyczna
- Jakość opieki pooperacyjnej
- Regularne wykonywanie ćwiczeń i stosowanie się pacjenta do zaleceń lekarza
Z jakich materiałów wykonuje się protezy?
Protezy składają się z powierzchni metalowych (kobalt-chrom, tytan, cyrkon), plastikowych (polietylen) lub ceramicznych. Stosowane materiały zazwyczaj nie wywołują w organizmie reakcji alergicznych; są odporne na niszczenie i pękanie.
Jakie znieczulenie się stosuje i ile trwa operacja?
O metodzie znieczulenia decyduje się wspólnie z anestezjologiem podczas badania przed operacją. Przy endoprotezie kolana zwykle wybiera się znieczulenie od pasa w dół (podpajęczynówkowe/zewnątrzoponowe): pacjent nie jest usypiany, dlatego nie występują problemy z płucami, a przez 5–6 godzin po operacji nie odczuwa się bólu.
Operacja trwa średnio 1,5–2 godziny. Razem z przygotowaniem i wybudzaniem pacjent wraca do swojej sali łącznie po 3–4 godzinach.
Jak kontroluje się ból przy operacji endoprotezy kolana?
Największą obawą pacjentów przed operacją jest „lęk przed bólem”. Gdy ból już się zacznie, trudno go zatrzymać; dlatego leczenie bólu rozpoczyna się, zanim zostanie on odczuty.
- Przed operacją: leki podawane dożylnie łagodzą ból, zanim się pojawi.
- Pod koniec operacji: zastrzyki w różne miejsca wewnątrz kolana zmniejszają ból w pierwszych 24 godzinach.
- Cewnik zewnątrzoponowy: skutecznie znosi ból zarówno w czasie operacji, jak i po niej.
- Przycisk przeciwbólowy (PCA): urządzenie regularnie podaje lek przeciwbólowy; gdy ból się nasila, pacjent naciska przycisk i sam podaje sobie dodatkową dawkę.
Jakie jest ryzyko?
Operacje endoprotez są z powodzeniem wykonywane od wielu lat. Mimo wszystkich podejmowanych środków ostrożności mogą jednak wystąpić pewne niepożądane zdarzenia:
- Zakażenie: po endoprotezie kolana występuje w 1–3% przypadków. Ryzyko zwiększają choroby wpływające na odporność, takie jak cukrzyca, oraz inne ognisko zakażenia w organizmie. Przygotowanie przed operacją i stosowanie antybiotyków zmniejszają ryzyko.
- Niestabilność (luz w stawie): może wystąpić, gdy cięcia kostne nie zostały wykonane prawidłowo albo nie uzyskano równowagi więzadeł.
- Powstanie zakrzepu: zapobiega się mu przez wczesne uruchamianie, bandaż i urządzenie uciskowe oraz leki przeciwzakrzepowe.
- Wczesne zużycie protezy, krwawienie, złamanie, uszkodzenie naczyń i nerwów.
Jak przygotować się do operacji?
- Poinformuj lekarza o przebytych chorobach i operacjach oraz o przyjmowanych lekach.
- Na ile dni przed operacją odstawić leki nasilające krwawienie – takie jak leki przeciwzakrzepowe, aspiryna i leki przeciwbólowe – ustal koniecznie ze swoim lekarzem; nie odstawiaj leków na własną rękę.
- Przygotuj w domu kule lub balkonik, nakładkę podwyższającą na sedes oraz uchwyty w łazience i toalecie.
- Miej pod ręką lód lub chłodzące okłady żelowe do zimnych okładów.
- Poznaj program ćwiczeń przed operacją i zacznij je wykonywać.
- Rzuć palenie przed operacją.
Czym jest rewizja endoprotezy kolana?
Trwałość protez wydłużyła się obecnie do 15–20 lat. Po tym czasie protezę lub jej elementy, które obluzowały się i oddzieliły od kości, wymienia się operacyjnie. Taki zabieg nazywa się operacją rewizyjną.
Częste pytania
Czy istnieje granica wieku dla endoprotezy kolana?
W chorobie zwyrodnieniowej wykonanie endoprotezy po 60.–65. roku życia zmniejsza liczbę wymian protezy, które mogą być potrzebne w przyszłości. Wiek nie jest jednak ścisłym kryterium. O terminie operacji decydują przede wszystkim ból i utrata ruchomości, które nie ustępują po lekach przeciwbólowych ani innym leczeniu i ograniczają codzienne życie.
Ile godzin trwa operacja endoprotezy kolana?
Operacja trwa średnio 1,5–2 godziny. Razem z przygotowaniem i wybudzaniem po operacji pacjent wraca z bloku operacyjnego do swojej sali łącznie po 3–4 godzinach.
Czy operacja jest bardzo bolesna?
Leczenie bólu zaczyna się, zanim ból się pojawi. Dzięki lekom podawanym przed operacją, zastrzykowi do wnętrza kolana wykonywanemu pod koniec operacji, cewnikowi zewnątrzoponowemu oraz pompie przeciwbólowej sterowanej przez pacjenta (PCA, „przycisk przeciwbólowy”) zwłaszcza pierwsze dni można przejść z niewielkim bólem.
Jakie znieczulenie się stosuje?
Decyzję podejmuje się wspólnie z anestezjologiem. Przy endoprotezie kolana zwykle wybiera się znieczulenie od pasa w dół (podpajęczynówkowe/zewnątrzoponowe). Pacjent nie jest usypiany, dlatego problemy z płucami występują rzadziej, a przez 5–6 godzin po operacji nie odczuwa się bólu.
Ile dni zostanę w szpitalu?
Pobyt w szpitalu trwa średnio 2–4 dni.
Ile lat służy endoproteza kolana?
Dzięki właściwej technice chirurgicznej i nowoczesnym konstrukcjom trwałość protez wydłużyła się do 15–20 lat. Okres ten wydłużają: utrzymywanie niskiej masy ciała, silne mięśnie i unikanie nadmiernie obciążających aktywności.

