Protez ameliyatı nedir?
Normalde eklem yüzeyleri kaygan ve pürüzsüz bir kıkırdak dokuyla kaplıdır; hareketler bu sayede düzgün ve ağrısızdır. Kıkırdağın aşınması sürtünmeyi artırır, hareketler kısıtlı ve ağrılı hale gelir. Bu duruma kireçlenme (artroz) denir. Hasar görmüş eklem yüzeylerinin değiştirilmesi işlemine protez ameliyatı denir.
Ne zaman protez ameliyatı olmalıyım?
Nedeni ne olursa olsun, eklemdeki hasar şiddetli ağrıya ve hareket kaybına yol açtığında; bu şikâyetler istirahat, ağrı kesiciler veya fizik tedaviyle geçmeyip günlük yaşam kalitesini düşürdüğünde protez ameliyatı gerekli hale gelir.
Tekrarlayan değişim ameliyatlarından kaçınmak için protezin 60-65 yaşından sonra yapılması önerilir, ancak bu şart her zaman geçerli değildir. Asıl ölçüt yaş değil; ağrının tedaviye yanıt vermemesi ve yaşamınızı kısıtlamasıdır.
Hangi hastalıklarda diz protezi uygulanır?
- Eklem kireçlenmesi (artroz)
- Romatizmal hastalıklar: romatoid artrit, ankilozan spondilit vb.
- Avasküler nekroz (kortizon gibi ilaçların kullanımı sonrası)
- Başarısız ameliyatlar sonrası: kaynamayan kırıklar, sorunlu protezler
- Geçirilmiş enfeksiyonlara bağlı eklem hasarı
Protezin önerilmediği durumlar
- Eklem çevresinde aktif enfeksiyon
- İlerleyici kemik erimesi, nöropatik eklem
- Kas hastalıkları ve felç durumları
- Morbid obezite
- Demans ve kişisel bakım yetersizliği
Diz protezi ameliyatının başarı oranı nedir?
Kıkırdak hasarı yüzünden ağrı ve yürüme zorluğu çeken, günlük işlerini yapamayan hastalarda protez ameliyatı birçok güçlüğü ortadan kaldırır. Bu ameliyatlarda başarı oranı %90'ın üzerindedir.
Başarı neye bağlıdır?
- Cerrahi tekniğin iyi olması
- Kullanılan protezin kaliteli olması
- Kanama kontrolünün iyi yapılması
- Ameliyathanenin teknik imkânları ve navigasyon gibi ek tekniklerin kullanılması
- Ameliyat sonrası bakımın kalitesi
- Hastanın egzersizlerini ve hekim önerilerini düzenli uygulaması
Protezler hangi malzemeden yapılır?
Protezler metal (kobalt-krom, titanyum, zirkonyum), plastik (polietilen) veya seramik yüzeylerden oluşur. Kullanılan malzemeler genellikle vücutta alerjik tepki oluşturmaz; bozulmaya ve kırılmaya dayanıklıdır.
Hangi anestezi uygulanır, ameliyat ne kadar sürer?
Anestezi yöntemine, ameliyat öncesi muayenede anestezi hekimiyle birlikte karar verilir. Diz protezinde genellikle belden uyuşturma (spinal/epidural anestezi) tercih edilir: hasta uyutulmadığı için akciğer sorunları görülmez ve ameliyattan sonra 5-6 saat ağrı hissedilmez.
Ameliyat ortalama 1,5-2 saat sürer. Hazırlık ve derlenme ile birlikte hasta odasına toplam 3-4 saatte çıkar.
Ağrısız diz protezi ameliyatı mümkün mü?
Ameliyat öncesi hastaların en büyük kaygısı "ağrı korkusu"dur. Ağrı başladıktan sonra durdurmak zordur; bu nedenle ağrı tedavisine daha ağrı hissedilmeden başlanır.
- Ameliyat öncesi: damardan verilen ilaçlarla ağrı başlamadan hafifletilir.
- Ameliyat sonunda: diz içinin farklı bölgelerine yapılan enjeksiyon, ilk 24 saatte ağrıyı azaltır.
- Epidural kateter: hem ameliyatta hem de sonrasında ağrının ortadan kaldırılmasında etkilidir.
- Ağrı butonu (PCA): cihaz düzenli olarak ağrı kesici verir; ağrı arttığında hasta butona basarak kendine ek doz verir.
Yazının tamamı: Ağrısız ve daha konforlu diz protezi ameliyatı
Riskleri nelerdir?
Protez ameliyatları uzun yıllardır başarıyla yapılmaktadır. Yine de alınan tüm önlemlere rağmen bazı istenmeyen durumlar görülebilir:
- Enfeksiyon: Diz protezi sonrası oran %1-3 arasındadır. Şeker hastalığı gibi bağışıklığı etkileyen hastalıklar ve vücutta başka bir enfeksiyon odağı riski artırır. Ameliyat öncesi hazırlık ve antibiyotik kullanımı riski azaltır.
- Boşluk (instabilite): Kemik kesileri düzgün yapılmadığında veya bağ dengesi sağlanamadığında görülebilir.
- Pıhtı oluşumu: Erken hareket, bandaj ve basınç cihazı, kan sulandırıcı ilaçlarla önlenmeye çalışılır.
- Protezin erken aşınması, kanama, kırık, damar-sinir hasarı.
Ameliyata nasıl hazırlanmalıyım?
- Geçirdiğiniz hastalıkları, ameliyatları ve kullandığınız ilaçları hekiminize bildirin.
- Kan sulandırıcılar, aspirin ve ağrı kesiciler gibi kanamayı artıran ilaçların ameliyattan kaç gün önce kesileceğini mutlaka hekiminize danışarak öğrenin; kendi başınıza ilaç kesmeyin.
- Evinizde koltuk değneği veya yürüteç, tuvalet yükselticisi, banyo ve tuvalet tutamakları hazırlayın.
- Soğuk uygulama için buz veya soğutucu jel paketleri bulundurun.
- Egzersiz programını ameliyattan önce öğrenin ve yapmaya başlayın.
- Sigarayı ameliyattan önce bırakın.
Diz protezi revizyonu nedir?
Protezlerin ömrü günümüzde 15-20 yıla kadar uzamıştır. Bu süre sonunda kemikten ayrılarak gevşeyen protez veya protez parçaları ameliyatla değiştirilir. Bu işleme revizyon ameliyatı denir.
Sık sorulan sorular
Diz protezi için yaş sınırı var mı?
Kireçlenmede protez ameliyatının 60-65 yaşından sonra yapılması, ileride gerekebilecek protez değişimi sayısını azaltır. Ancak yaş kesin bir ölçüt değildir. Ağrı kesicilere ve diğer tedavilere yanıt vermeyen, günlük yaşamı kısıtlayan ağrı ve hareket kaybı ameliyat zamanını belirleyen asıl ölçütlerdir.
Diz protezi ameliyatı kaç saat sürer?
Ameliyat ortalama 1,5-2 saat sürer. Hazırlık ve ameliyat sonrası derlenme ile birlikte hasta ameliyathaneden odasına toplam 3-4 saatte çıkar.
Ameliyat çok ağrılı mı?
Ağrı tedavisine daha ağrı başlamadan başlanır. Ameliyat öncesi verilen ilaçlar, ameliyat sonunda diz içine yapılan enjeksiyon, epidural kateter ve hastanın kendi kontrol ettiği ağrı pompası (PCA, "ağrı butonu") sayesinde özellikle ilk günler hafif ağrılarla atlatılabilmektedir.
Hangi anestezi uygulanır?
Anestezi hekimiyle birlikte karar verilir. Diz protezi ameliyatlarında genellikle belden uyuşturma (spinal/epidural anestezi) tercih edilir. Hasta uyutulmadığı için akciğer sorunları daha az görülür ve ameliyattan sonra 5-6 saat ağrı hissedilmez.
Hastanede kaç gün kalırım?
Hastanede kalış süresi ortalama 2-4 gündür.
Diz protezinin ömrü kaç yıldır?
Uygun cerrahi teknik ve modern protez tasarımlarıyla protezlerin ömrü 15-20 yıla kadar uzamıştır. Kilonun düşük, kasların güçlü tutulması ve aşırı zorlayıcı aktivitelerden kaçınılması bu süreyi uzatır.
Bu sayfa Prof. Dr. Levent Altınel tarafından hazırlanmıştır. Bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tanının yerini tutmaz.