جراحی تعویض مفصل چیست؟
در حالت طبیعی سطوح مفصل با بافت غضروفی لغزنده و صافی پوشیده شده است؛ به همین دلیل حرکتها روان و بدون درد است. ساییده شدن غضروف اصطکاک را بیشتر میکند و حرکتها محدود و دردناک میشود. به این وضعیت ساییدگی مفصل (آرتروز) میگویند. به عمل تعویض سطوح آسیبدیده مفصل جراحی تعویض مفصل (پروتز) گفته میشود.
چه زمانی باید جراحی تعویض مفصل انجام دهم؟
علت هرچه باشد، وقتی آسیب مفصل به درد شدید و از دست رفتن حرکت بینجامد و این ناراحتیها با استراحت، مسکن یا فیزیوتراپی برطرف نشود و کیفیت زندگی روزمره را پایین بیاورد، جراحی تعویض مفصل لازم میشود.
برای پرهیز از جراحیهای تعویض مکرر توصیه میشود پروتز پس از 60-65 سالگی گذاشته شود، اما این شرط همیشه صادق نیست. معیار اصلی سن نیست؛ این است که درد به درمان پاسخ ندهد و زندگی شما را محدود کند.
در چه بیماریهایی تعویض مفصل زانو انجام میشود؟
- ساییدگی مفصل (آرتروز)
- بیماریهای روماتیسمی: آرتریت روماتوئید، اسپوندیلیت آنکیلوزان و مانند آن
- نکروز آواسکولار (پس از مصرف داروهایی مانند کورتون)
- پس از جراحیهای ناموفق: شکستگیهای جوشنخورده، پروتزهای مشکلدار
- آسیب مفصل ناشی از عفونتهای قبلی
مواردی که پروتز توصیه نمیشود
- عفونت فعال در اطراف مفصل
- پوکی استخوان پیشرونده، مفصل نوروپاتیک
- بیماریهای عضلانی و فلج
- چاقی مرضی
- زوال عقل (دمانس) و ناتوانی در مراقبت از خود
میزان موفقیت جراحی تعویض مفصل زانو چقدر است؟
در بیمارانی که به دلیل آسیب غضروف درد و دشواری در راه رفتن دارند و از عهده کارهای روزمره خود برنمیآیند، جراحی تعویض مفصل بسیاری از دشواریها را از میان برمیدارد. میزان موفقیت این جراحیها بیش از 90% است.
موفقیت به چه چیزهایی بستگی دارد؟
- خوب بودن روش جراحی
- کیفیت بالای پروتز بهکاررفته
- کنترل خوب خونریزی
- امکانات فنی اتاق عمل و استفاده از روشهای تکمیلی مانند جراحی رباتیک
- کیفیت مراقبت پس از جراحی
- انجام منظم تمرینها و توصیههای پزشک از سوی بیمار
پروتزها از چه موادی ساخته میشوند؟
پروتزها از سطوح فلزی (کبالت-کروم، تیتانیوم، زیرکونیوم)، پلاستیکی (پلیاتیلن) یا سرامیکی تشکیل میشوند. مواد بهکاررفته معمولاً در بدن واکنش آلرژیک ایجاد نمیکنند و در برابر خرابی و شکستن مقاوماند.
چه نوع بیحسی یا بیهوشی انجام میشود و جراحی چقدر طول میکشد؟
درباره روش بیهوشی در معاینه پیش از جراحی و همراه با پزشک بیهوشی تصمیم گرفته میشود. در تعویض مفصل زانو معمولاً بیحسی از کمر (بیحسی اسپاینال/اپیدورال) ترجیح داده میشود: چون بیمار بیهوش نمیشود، مشکلات ریوی دیده نمیشود و تا 5-6 ساعت پس از جراحی دردی احساس نمیشود.
جراحی بهطور میانگین 1,5-2 ساعت طول میکشد. با در نظر گرفتن آمادهسازی و ریکاوری، بیمار در مجموع پس از 3-4 ساعت به اتاق خود منتقل میشود.
درد در جراحی تعویض مفصل زانو چگونه کنترل میشود؟
بزرگترین نگرانی بیماران پیش از جراحی «ترس از درد» است. متوقف کردن درد پس از شروع آن دشوار است؛ به همین دلیل درمان درد پیش از آنکه دردی احساس شود آغاز میشود.
- پیش از جراحی: با داروهای وریدی، درد پیش از شروع تخفیف داده میشود.
- در پایان جراحی: تزریق در نقاط مختلف داخل زانو، درد را در 24 ساعت اول کم میکند.
- کاتتر اپیدورال: هم در حین جراحی و هم پس از آن در از میان بردن درد مؤثر است.
- دکمه درد (PCA): دستگاه بهطور منظم مسکن میدهد؛ وقتی درد بیشتر شود، بیمار با فشار دادن دکمه به خود دوز اضافه میدهد.
چه خطرهایی دارد؟
جراحیهای تعویض مفصل سالهاست که با موفقیت انجام میشود. با این حال، با وجود همه پیشگیریها ممکن است برخی عوارض ناخواسته دیده شود:
- عفونت: میزان آن پس از تعویض مفصل زانو بین 1 تا 3% است. بیماریهایی مانند دیابت که بر ایمنی بدن اثر میگذارند و وجود کانون عفونی دیگری در بدن خطر را بیشتر میکند. آمادگی پیش از جراحی و مصرف آنتیبیوتیک خطر را کم میکند.
- لقی (ناپایداری): ممکن است وقتی برشهای استخوان درست انجام نشود یا تعادل رباطها برقرار نشود دیده شود.
- تشکیل لخته خون: تلاش میشود با حرکت زودهنگام، بانداژ و دستگاه فشار و داروهای رقیقکننده خون از آن پیشگیری شود.
- ساییدگی زودرس پروتز، خونریزی، شکستگی، آسیب رگ و عصب.
چگونه برای جراحی آماده شوم؟
- بیماریها و جراحیهای قبلی و داروهایی را که مصرف میکنید به پزشکتان اطلاع دهید.
- اینکه داروهایی مانند رقیقکنندههای خون، آسپرین و مسکنها که خونریزی را بیشتر میکنند چند روز پیش از جراحی باید قطع شوند، حتماً با مشورت پزشکتان مشخص کنید؛ خودسرانه دارو را قطع نکنید.
- در خانه عصای زیربغل یا واکر، بالابر توالت فرنگی و دستگیرههای حمام و توالت آماده کنید.
- برای سرمادرمانی یخ یا کیسه ژل سردکننده داشته باشید.
- برنامه تمرینها را پیش از جراحی یاد بگیرید و انجام آن را شروع کنید.
- پیش از جراحی سیگار را ترک کنید.
جراحی مجدد (رویژن) پروتز زانو چیست؟
عمر پروتزها امروزه تا 15-20 سال افزایش یافته است. در پایان این مدت، پروتز یا قطعههایی از پروتز که از استخوان جدا و لق شدهاند با جراحی عوض میشوند. به این عمل جراحی رویژن میگویند.
پرسشهای متداول
آیا تعویض مفصل زانو محدودیت سنی دارد؟
در آرتروز، انجام جراحی تعویض مفصل پس از 60-65 سالگی تعداد دفعاتی را که ممکن است در آینده تعویض پروتز لازم شود کم میکند. با این حال سن معیار قطعی نیست. معیار اصلی برای تعیین زمان جراحی، درد و محدودیت حرکتیای است که به مسکنها و درمانهای دیگر پاسخ نمیدهد و زندگی روزمره را محدود میکند.
جراحی تعویض مفصل زانو چند ساعت طول میکشد؟
جراحی بهطور میانگین 1,5-2 ساعت طول میکشد. با در نظر گرفتن آمادهسازی و ریکاوری پس از جراحی، بیمار در مجموع پس از 3-4 ساعت از اتاق عمل به اتاق خود منتقل میشود.
آیا جراحی خیلی دردناک است؟
درمان درد پیش از آنکه درد شروع شود آغاز میشود. به کمک داروهایی که پیش از جراحی داده میشود، تزریقی که در پایان جراحی داخل زانو انجام میشود، کاتتر اپیدورال و پمپ دردی که خود بیمار آن را کنترل میکند (PCA، «دکمه درد»)، بهویژه روزهای اول را میتوان با دردهای خفیف پشت سر گذاشت.
چه نوع بیحسی یا بیهوشی انجام میشود؟
این تصمیم همراه با پزشک بیهوشی گرفته میشود. در جراحیهای تعویض مفصل زانو معمولاً بیحسی از کمر (بیحسی اسپاینال/اپیدورال) ترجیح داده میشود. چون بیمار بیهوش نمیشود، مشکلات ریوی کمتر دیده میشود و تا 5-6 ساعت پس از جراحی دردی احساس نمیشود.
چند روز در بیمارستان میمانم؟
مدت بستری در بیمارستان بهطور میانگین 2-4 روز است.
عمر پروتز زانو چند سال است؟
با روش جراحی مناسب و طراحیهای امروزی پروتز، عمر پروتزها تا 15-20 سال افزایش یافته است. پایین نگه داشتن وزن، قوی نگه داشتن عضلات و پرهیز از فعالیتهای بسیار سنگین این مدت را بیشتر میکند.

