Kepez / Antalya · Prof. Dr. Levent Altınel Muayenehanesi Ücretsiz röntgen değerlendirmesi
Türkçe
0501 123 70 70
Randevu Al

Diz Protezi Ameliyatı Ne Zaman Yapılmalı? Ertelemenin Bedeli

Diz protezi için doğru zaman ne zaman? Ameliyatı çok erken ya da çok geç yaptırmanın sonuçları ve karar verirken kendinize soracağınız sorular.

Prof. Dr. Levent Altınel ·

Diz ağrısıyla yaşayan pek çok kişi aynı cümleyi kurar: "Biraz daha dayanırım." Sabah kalkınca diz tutuktur, merdiven gözünüzde büyür, pazara gitmek bir plan gerektirir. Yine de ameliyat sözü geçince içinizden bir ses "henüz değil" der. Bu çok insani bir tepkidir ve çoğu zaman da haklıdır, çünkü diz protezi aceleyle verilecek bir karar değildir.

Öte yandan beklemenin de bir bedeli vardır. Diz kireçlenmesi kendiliğinden geri dönen bir hastalık değildir; yıllar geçtikçe kıkırdak aşınmaya devam eder. Soru bu yüzden "ameliyat olayım mı, olmayayım mı" sorusundan çok "benim için doğru zaman ne zaman" sorusudur.

Aşağıda iki ucu da açıkça anlatıyoruz: gereğinden erken ameliyat olmanın sakıncasını da, gereğinden uzun beklemenin götürdüklerini de. Amacımız sizi ameliyata ikna etmek değil, kararınızı sağlam bilgiyle vermenize yardımcı olmak.

"Daha dayanırım" demek neden bu kadar yaygın?

Diz ağrısı bir günde gelmez. Yavaş yavaş yerleşir ve insan farkına varmadan hayatını ona göre düzenler. Önce uzun yürüyüşlerden vazgeçersiniz, sonra üst kattaki komşuya çıkmamaya başlarsınız, ardından düğünlere, torunların okul gösterilerine, cuma namazına gitmek zorlaşır. Her vazgeçiş küçük göründüğü için ağrıya "alıştığınızı" düşünürsünüz. Oysa alışan siz değilsinizdir; daralan hayatınızdır.

Ertelemenin arkasında çoğu zaman üç duygu durur: ameliyat korkusu, çevreden duyulan olumsuz hikâyeler ve "çocuklarıma yük olurum" kaygısı. Bunların hiçbiri küçümsenecek duygular değildir. Ama hepsi konuşularak, doğru bilgiyle hafifletilebilir. Korkunun yönettiği bir bekleyiş ile bilinçli olarak seçilmiş bir bekleyiş aynı şey değildir.

Ameliyattan önce hangi tedaviler denenir, bunlar ne zaman yetersiz kalır?

Diz kireçlenmesi, eklem yüzeyini örten kıkırdağın aşınmasıdır. Tedaviye ameliyatla başlanmaz. Önce ameliyatsız yöntemler denenir ve bu yöntemler özellikle hastalığın erken ve orta dönemlerinde gerçekten işe yarar.

  • Kilo verme: Dize binen yük azaldıkça ağrı da çoğu hastada azalır.
  • Egzersiz: Uyluk kasları güçlendikçe diz daha iyi desteklenir.
  • Fizik tedavi: Ağrıyı ve tutukluğu azaltmaya, hareketi korumaya yardımcı olur.
  • Ağrı kesiciler: Hekim önerisiyle, alevlenme dönemlerini geçirmeyi kolaylaştırır.
  • Eklem içi iğneler: Bazı hastalarda bir süreliğine rahatlama sağlar.

Bu tedavilerin ortak özelliği, aşınmış kıkırdağı yerine koymamalarıdır. Ağrıyı azaltır, dizi daha kullanılır hale getirir, zaman kazandırırlar. Kıkırdak belli bir düzeyin üzerinde aşındığında ise etkileri kısalır. İğneden sonraki rahatlama eskisi kadar sürmez, fizik tedavi bittikten kısa süre sonra ağrı geri döner, ağrı kesici kutusu daha çabuk biter.

Ameliyatsız tedavilerin yetersiz kaldığını gösteren şey bir röntgen bulgusundan çok sizin yaşadıklarınızdır. Tedavileri düzenli uyguladığınız halde ağrınız günlük yaşamınızı kısıtlıyorsa, ameliyatı konuşmanın zamanı gelmiş demektir. Konuşmak, karar vermek anlamına gelmez; yalnızca seçeneklerinizi öğrenirsiniz.

Diz kireçlenmesinde röntgen: eklem aralığı daralmış, kemik kenarlarında çıkıntılar oluşmuş.
Diz kireçlenmesinde röntgen: eklem aralığı daralmış, kemik kenarlarında çıkıntılar oluşmuş. Görsel: James Heilman, MD / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Ameliyat zamanının geldiğini hangi işaretler gösterir?

Diz protezi kararı röntgene bakılarak verilmez; hastaya bakılarak verilir. Röntgeni çok kötü görünüp rahat yaşayan hastalar da vardır, röntgeni orta derecede olup gece uyuyamayan hastalar da. Hekimin sorduğu temel soru şudur: Bu diz, sizin yaşamak istediğiniz hayata izin veriyor mu?

Aşağıdaki işaretlerden birkaçı sizde varsa ve giderek belirginleşiyorsa, bir ortopedi uzmanıyla ameliyat seçeneğini değerlendirmeniz yerinde olur.

  • Dinlenmekle ve ilaçla geçmeyen, zaman zaman gece uykudan uyandıran şiddetli ağrı
  • Giderek artan ağrı kesici ihtiyacı
  • Yürüme mesafesinin belirgin biçimde kısalması, sık sık durup dinlenme gereği
  • Dizi tam açamama ya da yeterince bükememe
  • Bacakta gözle görülür çarpıklık (O bacak ya da X bacak)
  • Merdiven inip çıkmada, oturup kalkmada, çorap giymede zorlanma

Bu işaretlerin yanında, ameliyatın önerilmediği durumlar da vardır. Eklem çevresinde aktif enfeksiyon, ilerleyici kemik erimesi, bazı kas ve sinir hastalıkları ya da kişinin ameliyat sonrası bakımını sürdüremeyeceği durumlar bunların başında gelir. Kimlerin aday olduğunu robotik diz protezi kimlere uygulanır yazımızda ayrıntılı anlattık.

Çok erken ameliyat olmanın sakıncası var mı?

Evet, vardır ve bunu açıkça söylemek gerekir. Protez, kendi ekleminiz gibi kendini yenileyen canlı bir doku değildir. Uygun teknik ve modern tasarımlarla 15-20 yıla kadar kullanılabildiği bilinir, ancak bir ömrü vardır. Zaman içinde gevşeyebilir ya da aşınabilir. Bu durumda protezin değiştirilmesi gerekir; bu ameliyata revizyon denir ve genellikle birinci ameliyattan daha zahmetlidir.

Bu yüzden yaş hesaba katılır. Protez genç yaşta takıldığında, hem önünde uzun yıllar hem de daha hareketli bir yaşam vardır. İleride bir revizyon gerekme ihtimali, ileri yaşta ameliyat olan bir hastaya göre daha yüksektir. Kireçlenmeye bağlı diz protezinde 60-65 yaş sonrasının tercih edilmesinin nedeni budur.

Yine de yaş kesin bir ölçüt değildir. Daha genç olduğu halde dizi ileri derecede bozulmuş, çalışamayan, evden çıkamayan bir hastaya "yaşınız dolsun" demek doğru olmaz. Tersine, ileri yaşta olup şikâyeti hafif olan birine yalnızca yaşı uygun diye ameliyat önerilmez. Ameliyatsız tedavilerle rahat edebiliyorsanız, beklemek sizin için doğru seçimdir.

Kısacası: Erken ameliyatın sakıncası, protezin ömrü ve ileride revizyon ihtimalidir. Bu, şikâyeti hafif olan hastada beklemek için iyi bir nedendir; ağrıdan hayatı durmuş bir hastada ise ameliyattan kaçmak için yeterli bir neden değildir.

Çok geç kalmanın bedeli nedir?

Beklemek her zaman zararsız değildir. Ağrıya katlanılan yıllarda yalnızca diz değil, bütün vücut bu duruma uyum sağlamaya çalışır ve bu uyumun bir karşılığı olur. Aşağıdaki sonuçların hepsi her hastada görülmez, ama ameliyatı yıllarca erteleyen hastalarda sık karşılaştığımız durumlardır.

Kaslar zayıflar

Ağrıyan dizi insan kullanmak istemez. Az kullanılan bacakta özellikle uyluk kasları incelir ve gücünü kaybeder. Ameliyattan sonra dizi taşıyacak, yürümeyi yeniden öğretecek olan da bu kaslardır. Kasları güçlü olarak ameliyata giren hasta ile yıllarca hareketsiz kalmış hasta aynı noktadan başlamaz.

Çarpıklık artar, diz sertleşir

Kıkırdak aşındıkça bacak çoğu hastada içe doğru eğrilir, O bacak görünümü belirginleşir. Diz tam açılmamaya başlar. Bu durum yıllar içinde yerleşir; eklem çevresindeki bağlar ve yumuşak dokular bir yanda kısalır, öbür yanda gevşer. Bozulma ilerledikçe ameliyatta düzeltilmesi gereken şey de büyür.

Yükü diğer eklemler üstlenir

Ağrıyan bacağa basmamak için farkında olmadan topallarsınız. Bu sırada sağlam diz, kalçalar ve bel üzerlerine düşenden fazlasını taşır. "Önce sağ dizim ağrıyordu, şimdi sol da başladı, belim de tutuluyor" cümlesini hastalarımızdan sık duyarız.

Hareketsizlik genel sağlığı etkiler

Yürüyemeyen insan kilo alır, kilo da dizi daha çok yorar. Hareket azaldıkça şeker ve tansiyon kontrolü zorlaşabilir, kondisyon düşer, denge bozulur ve düşme riski artar. Evden çıkamamak insanı yalnızlaştırır; moral bozukluğu ağrının kendisi kadar yıpratıcı olabilir.

Kısmi protez şansı kaçabilir

Dizin yalnızca iç ya da dış yarısı aşınmışsa ve çapraz bağlar sağlamsa, eklemin tamamını değiştirmek yerine kısmi diz protezi uygulanabilir. Daha küçük kesiyle yapılır, daha az kemik ve kan kaybı olur, diz daha doğal hissedilir. Ancak bu seçenek her zaman masada kalmaz. Geç kalındığında sağlam yarı da aşınır ve total protez gerekir.

Ameliyat ve iyileşme zorlaşır

İleri derecede çarpık ve sertleşmiş bir dizde ameliyat teknik olarak daha güçtür. Zayıflamış kaslarla rehabilitasyon daha uzun sürebilir, dizin bükülme açısını kazanmak daha çok emek ister. Ayrıca yıllar geçtikçe kalp, şeker, tansiyon gibi eşlik eden hastalıklar eklenebilir ve bunlar hem anesteziyi hem iyileşmeyi etkiler. Ameliyatı kaldırabilecek durumdayken olmak ile ancak mecbur kalınca olmak arasında fark vardır.

Amaç, ağrı yüzünden bırakılan yürüyüşlere yeniden dönebilmektir (temsili görsel).
Amaç, ağrı yüzünden bırakılan yürüyüşlere yeniden dönebilmektir (temsili görsel).

Ameliyat korkusuyla nasıl baş edilir?

Korku çoğu zaman bilinmeyenden beslenir. "Narkozdan uyanamazsam", "ağrıya dayanamazsam", "yatağa bağlı kalırsam" gibi düşünceler, sürecin gerçekte nasıl işlediği öğrenildiğinde çoğunlukla küçülür.

Anestezi

Diz protezi ameliyatlarında genellikle belden uyuşturma (spinal ya da epidural anestezi) tercih edilir. Belden aşağısı uyuşur, ağrı duymazsınız. İsteyen hastaya ameliyat boyunca uyuması için sakinleştirici verilebilir. Hangi yöntemin size uygun olduğuna, ameliyattan önce sizi muayene eden anestezi hekimi mevcut hastalıklarınıza bakarak karar verir. Ameliyat ortalama 1,5-2 saat sürer; hazırlık ve derlenmeyle birlikte hasta odasına toplam 3-4 saatte çıkar.

Ağrı kontrolü

Diz protezinden sonra hiç ağrı olmayacağını söylemek dürüst olmaz. Doğru olan şudur: Ağrı beklenen bir durumdur ve onu kontrol altında tutmak için birden fazla yöntem birlikte kullanılır. Ameliyat öncesinde verilen ilaçlar, ameliyat sırasında diz içine yapılan enjeksiyon, epidural kateter ve hastanın ihtiyaç duyduğunda kendisinin düğmeye basarak kullandığı ağrı pompası bunlar arasındadır. Amaç, sizi egzersiz yapabilecek ve yürüyebilecek kadar rahat tutmaktır.

Yatağa bağlı kalma kaygısı

Hastalar ameliyattan bir gün sonra yürüteç ya da baston desteğiyle, ameliyatlı bacağa basarak yürümeye başlar. Hastanede kalış ortalama 2-4 gündür. Yani tablo, haftalarca yatakta yatılan bir ameliyat tablosu değildir.

Riskler konusunda da açık olmak gerekir. Diz protezi ameliyatlarında başarı oranı %90'ın üzerindedir, ancak her ameliyat gibi bunun da riskleri vardır: enfeksiyon, pıhtı, dizde sertlik, protezde gevşeme bunların başlıcalarıdır. Bu riskleri ve azaltmak için alınan önlemleri diz protezi ameliyatının riskleri yazımızda ayrı ayrı anlattık. Riskleri bilmek korkuyu büyütmez; belirsizliği azaltır.

Robotik cerrahi karar sürecinde nerede durur?

Ameliyatlarımızda robotik kol sistemini kullanıyoruz. Bu sistemin karar sürecindeki katkısı, ameliyatı daha öngörülebilir kılmasıdır. Ameliyattan önce dizinizin tomografisi çekilir ve bilgisayarda üç boyutlu modeli oluşturulur. Protezin büyüklüğü, kemik kesi miktarları ve yerleşim açıları bu model üzerinde size özel planlanır. Başka bir deyişle, ameliyathaneye girilmeden önce ne yapılacağı büyük ölçüde bellidir.

Ameliyatı cerrah yapar. Robotik kol kendi başına hareket etmez; kesileri cerrah, kolu eliyle yönlendirerek gerçekleştirir. Kol, planlanan sınırın dışına çıkılmasına izin vermez ve böylece çevredeki bağlar ile sağlam dokular korunur. Cerrah ameliyat sırasında dizin bağ dengesini ölçer ve plana son ayarı verir. Hedef, protezin daha doğru yerleşmesi, daha az kemik ve kan kaybı, daha az ağrı ve günlük yaşama daha hızlı dönüştür. Sistemin ayrıntılarını robotik diz protezi sayfamızda bulabilirsiniz.

Korkan bir hasta için "önceden planlanmış, sınırları belirlenmiş bir ameliyat" düşüncesi rahatlatıcıdır ve bu rahatlığın gerçek bir karşılığı vardır. Ancak iki noktayı dürüstçe eklemek gerekir. Robotik cerrahi ameliyat riskini sıfırlamaz; enfeksiyon ya da pıhtı gibi riskler bu yöntemde de vardır. Ayrıca robotik cerrahi, ameliyat zamanı gelmemiş bir dizi ameliyatlık yapmaz. "Robotla yapılıyorsa erkenden olayım" ya da "robot var, daha da bekleyebilirim" düşünceleri doğru değildir. Zamanlama kararı yine şikâyetlerinize, muayenenize ve yaşam biçiminize göre verilir.

Yöntemin kendine özgü yanları da vardır: maliyeti artırır, ameliyat öncesi tomografi gerektirir ve ameliyat süresi bir miktar uzayabilir.

Kararı aileyle birlikte vermek neden önemlidir?

Diz protezi yalnızca ameliyat olan kişiyi ilgilendirmez. Ameliyattan sonraki haftalarda evde birinin desteğine ihtiyaç duyarsınız: alışveriş, yemek, kontrole gidiş geliş, egzersizleri yaparken yanınızda birinin bulunması. Bu yüzden karar verilirken eşinizin ve çocuklarınızın da konuya dahil olması işleri kolaylaştırır.

"Onlara yük olmak istemiyorum" düşüncesi çok yaygındır. Burada küçük bir hesap yapmak yararlı olur. Ameliyat sonrası destek ihtiyacı belirli bir süreyle sınırlıdır ve giderek azalır. Yürüyemeyen, evden çıkamayan bir anne ya da babanın ihtiyaç duyduğu destek ise yıllar içinde artar. Çocukların çoğu, birkaç haftalık yoğun bir yardımı, sevdiklerinin her yıl biraz daha eve kapanmasını izlemeye tercih eder.

Hasta yakınlarına da bir sözümüz var. Yakınınızı ameliyata zorlamayın, ama korkusunu da hafife almayın. Muayeneye birlikte gelin, sorularınızı birlikte sorun, anlatılanları iki kişi dinleyin. Karar hastanındır; aile bu kararı kolaylaştırır.

Zamanlamayı planlarken pratik konuları da birlikte düşünün: Evde kim kalacak, ev tek katlı mı, banyo ve tuvalet uygun mu, ameliyat hangi mevsimde olursa bakım daha kolay olur. Bu soruların yanıtı önceden bilindiğinde ameliyat fikri de daha az korkutucu hale gelir.

İkinci görüş almak ayıp mı?

Hayır, tam tersine yerinde bir davranıştır. Protez, vücudunuzda yıllarca taşıyacağınız bir parçadır ve bu kararı içiniz rahat ederek vermeniz gerekir. Bir hekim size ameliyat önerdiyse başka bir hekimin de görüşünü almak hakkınızdır. Aynı şekilde, yıllardır "daha erken" denmiş ama şikâyetleriniz artmışsa durumunuzu yeniden değerlendirtmek de mantıklıdır.

İkinci görüş için her zaman yola çıkmanız gerekmez. Diz röntgenlerinizi WhatsApp üzerinden bize gönderebilirsiniz; Prof. Dr. Levent Altınel röntgenlerinizi inceler ve değerlendirmesini sizinle paylaşır. Bu değerlendirme ücretsizdir. Röntgenle birlikte yaşınızı, şikâyetlerinizin ne zamandır sürdüğünü, denediğiniz tedavileri ve mevcut hastalıklarınızı da yazarsanız yanıt daha yararlı olur.

Bilmeniz gereken: Röntgen üzerinden yapılan değerlendirme bir ön fikir verir; muayenenin yerini tutmaz. Kesin karar için dizin hareketine, bağların durumuna ve yürüyüşünüze bakılması gerekir.

Kendinize hangi soruları sorabilirsiniz?

Hekime gitmeden önce aşağıdaki soruları kendinize sormanız, hem sizin hem hekiminizin işini kolaylaştırır. Yanıtlarınızı bir kâğıda yazıp muayeneye getirebilirsiniz.

  • Son bir yılda diz ağrım yüzünden nelerden vazgeçtim?
  • Durup dinlenmeden ne kadar yürüyebiliyorum? Geçen yıla göre bu mesafe kısaldı mı?
  • Ağrı gece uykumu bölüyor mu?
  • Ağrı kesiciyi eskisinden daha sık mı kullanıyorum?
  • Kilo verme, egzersiz, fizik tedavi gibi yöntemleri gerçekten düzenli uyguladım mı, yoksa yarım mı bıraktım?
  • Bacağımın şekli değişti mi, dizimi tam açabiliyor muyum?
  • Öbür dizim, kalçam ya da belim de ağrımaya başladı mı?
  • Ameliyatı erteleme nedenim şikâyetimin hafif olması mı, yoksa korku mu?
  • Ameliyat olursam evde bana kim destek olabilir?
  • Beş yıl sonra nasıl bir hayat yaşamak istiyorum, bu dizle o hayat mümkün mü?

Yanıtlarınızın çoğu "idare ediyorum, hayatımdan memnunum" yönündeyse beklemek ve ameliyatsız tedavilere düzenli devam etmek doğru olabilir. Yanıtlar her yıl biraz daha kötüye gidiyorsa, konuyu hekiminizle açıkça konuşmanın zamanı gelmiştir.

Sık sorulan sorular

Diz protezi için bir yaş sınırı var mı?

Kesin bir alt ya da üst sınır yoktur. Kireçlenmede 60-65 yaş sonrası tercih edilir, ancak belirleyici olan şikâyetlerin düzeyi ve genel sağlık durumudur. İleri yaştaki hastalarda karar, ameliyat öncesi yapılan tetkiklere ve anestezi değerlendirmesine göre verilir.

Röntgenim kötü ama ağrım az. Ameliyat olmalı mıyım?

Yalnızca röntgen görüntüsü ameliyat nedeni değildir. Ağrınız azsa ve günlük yaşamınızı sürdürebiliyorsanız genellikle ameliyatsız tedavilerle takip önerilir. Çarpıklığın ilerleyip ilerlemediğini görmek için düzenli kontrol yararlıdır.

Çok beklersem ameliyat şansım tamamen kalkar mı?

Çoğu hastada kalkmaz, ancak ameliyat ve sonrasındaki iyileşme zorlaşabilir. Kaslar zayıfladıkça ve çarpıklık arttıkça beklenen sonuca ulaşmak daha çok emek ister. Kısmi protez gibi daha sınırlı seçenekler de geç kalındığında uygun olmaktan çıkabilir.

İki dizim de ağrıyor. Hangisinden başlanır?

Genellikle daha çok şikâyet veren dizden başlanır. İki dizin ameliyat sırası ve aradaki süre, genel sağlık durumunuza göre hekiminizle birlikte planlanır.

Ameliyata karar verdim. Hazırlık için ne yapmalıyım?

Hastalıklarınızı ve kullandığınız ilaçları hekiminize eksiksiz bildirin; ilaçlarınızla ilgili değişiklikleri kendiniz yapmayın, hekiminize danışın. Sigara kullanıyorsanız bırakın, egzersizleri ameliyattan önce öğrenin, evde halı ve kablo gibi takılma risklerini kaldırın.

Ameliyat ücreti ve sigorta kapsamı nasıl öğrenilir?

Ücret, uygulanacak protez tipine ve hastaneye göre değişir. Güncel bilgi için bizi arayabilir, kapsam konusunda bağlı olduğunuz kuruma ya da sigorta şirketinize danışabilirsiniz.

Özetle

Diz protezi için doğru zaman takvimdeki bir yaş değil, ameliyatsız tedavilerin artık yetmediği ve ağrının hayatınızı daralttığı dönemdir. Gereğinden erken ameliyat, protezin ömrü nedeniyle ileride revizyon ihtimalini artırır; gereğinden uzun beklemek ise kasları, bacağın şeklini, diğer eklemleri ve genel sağlığı yıpratır. Nerede durduğunuzu öğrenmek için röntgeninizi WhatsApp'tan gönderip ücretsiz doktor görüşü alabilir ya da randevu oluşturarak muayeneye gelebilirsiniz. Kararı birlikte, acele etmeden veririz.

Dizinizdeki ağrıyı ertelemeyin

Röntgeninizi gönderin, Prof. Dr. Levent Altınel değerlendirsin. Ya da hemen randevu alın.

Ara WhatsApp Randevu