Diz protezi ameliyatına karar veren hastaların çoğu, muayenenin bir yerinde aynı soruyu sorar: "Hocam, robotik mi olsun, klasik mi?" Bir yanda yıllar önce klasik yöntemle ameliyat olmuş ve rahat yürüyen bir komşu vardır, öbür yanda televizyonda ya da internette izlenen robotik cerrahi haberleri. İkisinin arasında kalmak çok doğaldır, çünkü dışarıdan bakıldığında farkın tam olarak nerede olduğu anlaşılmaz.
Baştan söyleyelim: iki yöntemde de dize aynı tür protez yerleştirilir ve ameliyatı cerrah yapar. Ayrım; ameliyat planının nasıl hazırlandığında, kemik kesilerinin hangi araçla yapıldığında ve dizin bağ dengesinin nasıl ayarlandığındadır. Robotik cerrahi bu üç adımda cerraha daha fazla ölçüm ve daha sıkı bir denetim sağlar. Buna karşılık ek bir tomografi, bir miktar daha uzun ameliyat süresi ve maliyet artışı getirir.
Aşağıda iki yöntemi adım adım anlatıyor, sonra başlık başlık karşılaştırıyoruz. Amacımız bir yöntemi övüp diğerini kötülemek değil; hekiminizle konuşurken neyi sormanız gerektiğini bilerek karar vermenize yardımcı olmak.
Klasik diz protezi ameliyatı nasıl yapılır?
Klasik yöntem, uzun yıllardır dünyanın her yerinde uygulanan ve sonuçları iyi bilinen ameliyattır. Planlama, ayakta çekilen diz ve bacak röntgenleri üzerinden yapılır. Cerrah bu filmlerde bacağın eğriliğini, aşınmanın nerede yoğunlaştığını ve protezin yaklaşık büyüklüğünü değerlendirir. Röntgen iki boyutlu bir görüntü olduğu için bazı kararlar ameliyat sırasında, diz açıldıktan sonra kesinleşir.
Ameliyatta kemik kesileri mekanik kılavuzlarla yapılır. Bunlar kemiğe sabitlenen metal çubuklar ve kesi bloklarıdır. Uyluk kemiğinde genellikle kemiğin içindeki kanala bir kılavuz çubuk yerleştirilir, kaval kemiğinde ise bacağın dışından hizalanan bir kılavuz kullanılır. Cerrah, kesi bloğunun açısını ve yüksekliğini bu kılavuzlara ve kendi gözüne göre ayarlar, ardından testereyle aşınmış kemik yüzeylerini keser.
Kesilerden sonra deneme parçaları takılır. Cerrah dizi büker, açar, sağa sola zorlar ve bağların gerginliğini eliyle değerlendirir. Diz bir tarafta sıkı kalıyorsa o taraftaki bağlar ve yumuşak dokular kontrollü biçimde gevşetilir. Denge sağlandığında kalıcı protez yerleştirilir.
Bu yöntemde sonucu belirleyen şey cerrahın eli, gözü ve deneyimidir. Deneyimli bir cerrahın elinde mekanik kılavuzlarla çok iyi sonuçlar alınır. Yöntemin zayıf yanı ise ölçümün büyük ölçüde göze ve ele dayanmasıdır; birkaç derecelik sapmayı ameliyat sırasında sayıyla görmek mümkün değildir.
Robotik kol ile ameliyatta ne değişir?
Ameliyatlarımızda robotik kol sistemini kullanıyoruz. Bu sistemde hazırlık ameliyattan önce başlar. Dizin tomografisi (BT) çekilir ve bilgisayarda dizinizin üç boyutlu modeli oluşturulur. Protezin büyüklüğü, kemikten ne kadar kesileceği ve protezin hangi açıyla yerleşeceği bu model üzerinde, sizin kemik yapınıza göre planlanır. Yani cerrah ameliyathaneye girdiğinde elinde size ait ayrıntılı bir plan vardır.
Ameliyat sırasında uyluk ve kaval kemiğine küçük işaretleyiciler yerleştirilir. Kameralar bu işaretleyicileri izler ve sistem kemiğin konumunu anlık olarak bilir. Cerrah dizi hareket ettirerek bağ dengesini ölçer; ekranda dizin iç ve dış tarafındaki aralıkları sayısal olarak görür. Gerekirse kesilere başlamadan önce plana son ayarı verir. Klasik yöntemde elle hissedilen denge, burada ölçülerek doğrulanır.
Kesileri yine cerrah yapar. Robotik kol kendi başına hareket etmez; cerrah kolu eliyle yönlendirir. Kolun görevi, kesici ucun planlanan sınırın dışına çıkmasına izin vermemektir. Böylece planlanandan fazla kemik alınmaz, çevredeki bağlar ve sağlam dokular korunur. Robotik kolda uyluk kemiğinin iç kanalına kılavuz çubuk yerleştirmeye de gerek kalmaz.
Sistemin çalışma biçimini daha ayrıntılı okumak isterseniz robotik kol sistemi nedir başlıklı yazımıza, ameliyatın bütün aşamaları için robotik diz protezi sayfamıza bakabilirsiniz.

İki yöntemde ortak olan neler?
Farklara geçmeden önce ortak noktaları bilmek, beklentiyi doğru kurmak açısından önemlidir. Robotik cerrahi ameliyatın bazı adımlarını değiştirir, ameliyatın kendisini başka bir ameliyata dönüştürmez.
- Protezin kendisi: Dize yerleştirilen protez parçaları iki yöntemde de aynı türdendir. Robotik kol protezi değil, protezin yerleştirilme biçimini değiştirir.
- Anestezi: Her iki ameliyat da genellikle belden uyuşturma (spinal ya da epidural) ile yapılır.
- Ağrı kontrolü: Ameliyat öncesi ilaçlar, diz içine enjeksiyon, epidural kateter ve hasta kontrollü ağrı pompası iki yöntemde de kullanılır.
- Rehabilitasyon ihtiyacı: Egzersizleri düzenli yapmak her iki yöntemde de sonucun yarısıdır. Robotik cerrahi egzersizin yerini tutmaz.
- Riskler: Enfeksiyon, pıhtı, dizde sertlik gibi riskler her iki ameliyat için de geçerlidir.
- Cerrahın deneyimi: Kararları veren, planı onaylayan ve kesiyi yapan kişi cerrahtır.
Son madde üzerinde biraz durmak gerekir. Robotik kol bir araçtır; kimin ameliyata uygun olduğuna, hangi protez tipinin seçileceğine, bağ dengesinin nasıl kurulacağına cerrah karar verir. Diz protezi konusunda deneyimli bir cerrah, aracı ne zaman kullanacağını ve hangi hastada kullanmayacağını da bilir.
Robotik ve klasik diz protezi arasındaki farklar nelerdir?
Aşağıdaki tablo iki yöntemi yan yana gösteriyor. Robotik sütunundaki "hedeflenen" ifadesini bilerek kullandık: bunlar yöntemin amaçladığı yararlardır, her hastada aynı ölçüde ortaya çıkacağına dair bir söz değildir.
| Başlık | Klasik yöntem | Robotik kol ile |
|---|---|---|
| Planlama | Röntgen üzerinden; bazı kararlar ameliyat sırasında kesinleşir | Tomografiden elde edilen üç boyutlu model üzerinde, kişiye özel |
| Kemik kesisi | Mekanik kılavuzlar ve kesi bloklarıyla, cerrahın eli ve gözüyle | Cerrahın yönlendirdiği robotik kolla; kol planlanan sınırın dışına çıkılmasına izin vermez |
| Bağ dengesi | Deneme parçalarıyla, elle değerlendirilir | Ameliyat sırasında ölçülür, kesiden önce plana son ayar verilir |
| Cilt kesisi | Standart boyda | Daha küçük kesi hedeflenir |
| Kemik ve kan kaybı | Bilinen, kabul edilebilir düzeyde | Daha az kemik ve kan kaybı hedeflenir |
| Ağrı | Aynı ağrı kontrolü yöntemleri uygulanır | Aynı yöntemler uygulanır; daha az ağrı hedeflenir |
| İyileşme | Ertesi gün yürüme, haftalar süren egzersiz dönemi | Aynı program; günlük yaşama daha hızlı dönüş hedeflenir |
| Ameliyat süresi | Ortalama 1,5-2 saat | Bir miktar uzayabilir |
| Ek tetkik | Röntgen yeterlidir | Ameliyat öncesi tomografi gerekir |
| Maliyet | Daha düşük | Daha yüksek |
Planlama
Klasik yöntemde cerrah röntgene bakarak bir ön plan yapar, protezin kesin büyüklüğünü ve yerleşimini ameliyat sırasında belirler. Robotik cerrahide bu kararların büyük bölümü ameliyattan önce, üç boyutlu model üzerinde verilir. Her insanın kemik yapısı biraz farklıdır; kimi dizde uyluk kemiğinin alt ucu daha geniş, kimi dizde eğim daha fazladır. Tomografi bu ayrıntıları gösterdiği için doğru büyüklükte protez seçmek ve yerleşim açılarını kişiye göre ayarlamak kolaylaşır.
Kemik kesisi ve bağ dengesi
Protezin ömrünü ve dizin nasıl hissettirdiğini belirleyen iki şey vardır: protezin doğru açıyla yerleşmesi ve bağların dengeli olması. Klasik yöntemde ikisi de cerrahın deneyimine dayanarak sağlanır. Robotik cerrahide cerrah aynı işi ölçüm eşliğinde yapar. Bağ dengesi kesiden önce sayısal olarak görüldüğü için, dengeyi sağlamak üzere bağları gevşetmek yerine çoğu zaman kemik kesisinin planında küçük bir düzeltme yapmak yeterli olur. Kesi sırasında kolun sınırı aşmaya izin vermemesi de planın kemiğe aynen aktarılmasına yardım eder. Hedeflenen sonuç protezin daha doğru yerleşmesi ve bacak şeklinin daha doğru düzeltilmesidir.
Kesi boyu, kan kaybı ve ağrı
Robotik cerrahide daha küçük bir cilt kesisi, daha az kemik ve kan kaybı ve daha az ağrı hedeflenir. Bunun nedeni, kesilerin yalnızca planlanan bölgede yapılması ve çevredeki sağlam dokulara daha az dokunulmasıdır. Yine de dürüst olmak gerekir: diz protezi hangi yöntemle yapılırsa yapılsın büyük bir ameliyattır ve ameliyat sonrası günlerde ağrı olur. İki yöntemde de aynı ağrı kontrolü yöntemleri uygulanır; amaç ağrıyı egzersiz yapabileceğiniz düzeyde tutmaktır.
İyileşme
İyileşmenin ana hatları iki yöntemde aynıdır. Ameliyattan bir gün sonra yürüteç ya da baston desteğiyle, ameliyatlı bacağa basarak yürünür. Hastanede kalış ortalama 2-4 gündür. Diz bükme 4-6 haftada en yüksek dereceye ulaşır ve ortalama 110-120 derece olur. Araç kullanmaya en az 6 hafta sonra dönülür. Robotik cerrahide dokulara daha az zarar verilmesi sayesinde daha fazla diz bükme ve günlük yaşama daha hızlı dönüş hedeflenir. Ancak bu fark, egzersizlerini aksatan bir hastada kolayca kaybolur. Egzersiz programını ve videoları ameliyat sonrası sayfamızda bulabilirsiniz.
Ameliyat süresi ve maliyet
Diz protezi ameliyatı ortalama 1,5-2 saat sürer. Robotik cerrahide işaretleyicilerin yerleştirilmesi ve sistemin kemiği tanıması için ek adımlar gerektiğinden süre bir miktar uzayabilir. Ameliyat öncesinde tomografi çekilmesi de klasik yöntemde olmayan bir adımdır. Maliyet tarafında robotik cerrahi daha yüksektir, çünkü sistemin kendisi ve ameliyatta kullanılan özel malzemeler ek gider oluşturur. Ücretler ve sigorta ya da kurum ödemeleri kişiden kişiye değiştiği için burada rakam vermiyoruz; güncel bilgi için bizi arayabilir, kapsam konusunda kurumunuza danışabilirsiniz.
Klasik yöntem kötü bir ameliyat mı?
Hayır. Bunu açıkça söylemek gerekir, çünkü robotik cerrahiyi anlatırken klasik yöntemi eskimiş gibi göstermek hem yanlış hem de haksızlık olur. Diz protezi ameliyatlarında başarı oranı %90'ın üzerindedir ve bu oran büyük ölçüde klasik yöntemle yapılmış ameliyatların sonucudur. Uygun teknik ve modern tasarımlarla protezler 15-20 yıla kadar kullanılabilmektedir.
Yıllar önce klasik yöntemle ameliyat olmuş ve bugün rahat yürüyen bir yakınınız varsa, bu şaşırtıcı değil, beklenen sonuçtur. Klasik yöntemle ameliyat olmuş olmak bir eksiklik değildir; protezinizden memnunsanız yapılacak bir şey de yoktur.
Robotik cerrahinin öne sürdüğü şey, zaten iyi olan bir ameliyatta hata payını daraltmaktır. Deneyimli bir cerrah mekanik kılavuzlarla da protezi doğru yerleştirir; robotik kol bu doğruluğu ölçülebilir kılar ve her ameliyatta plana daha yakın kalmayı kolaylaştırır. Protezin daha uzun ömürlü olması da bu daha doğru yerleşime dayanan bir beklentidir, verilmiş bir söz değildir.

Robotik cerrahi kimlerde daha çok fark yaratır?
Her hastada robotik kolun katkısı aynı büyüklükte değildir. Bazı durumlarda planlama ve ölçüm cerrahın işini belirgin biçimde kolaylaştırır.
Bacağında belirgin çarpıklık olanlar
İleri kireçlenmede bacak içe ya da dışa doğru eğrilir; halk arasında O bacak ya da X bacak denir. Çarpıklık arttıkça bağların bir tarafı kısalır, diğer tarafı gevşer ve dengeyi kurmak zorlaşır. Böyle dizlerde bacağın ne kadar düzeltileceğini ve bunun için kemikten nereden ne kadar alınacağını üç boyutlu model üzerinde önceden görmek, ameliyat sırasında da dengeyi ölçerek ilerlemek değerlidir. Bacak şeklinin daha doğru düzeltilmesi, robotik cerrahinin hedeflenen yararlarının başında gelir.
Kısmi (yarım) diz protezi adayları
Dizin yalnızca iç ya da dış yarısı aşınmışsa ve çapraz bağlar sağlamsa, dizin tamamı yerine yalnızca aşınan bölüm değiştirilebilir. Kısmi protez daha küçük kesiyle yapılır, daha az kemik ve kan kaybına yol açar, daha doğal bir diz hissi verir. Buna karşılık diz, kısmi protezde yerleşim hatalarını tolere etmez; küçük bir sapma protezin erken yıpranmasına neden olabilir. Bu yüzden hassas yerleştirme burada özellikle önemlidir ve robotik kolun katkısı total proteze göre daha belirgindir. Ayrıntılar için robotik kısmi diz protezi sayfamıza göz atabilirsiniz.
Kemik yapısı alışılmışın dışında olanlar
Geçirilmiş bir kırık ya da eski bir ameliyat nedeniyle kemik şekli değişmiş hastalarda mekanik kılavuzları doğru hizalamak güçleşebilir. Tomografiye dayalı planlama bu dizlerde cerrahın önünü görmesini sağlar. Hangi hastaların robotik cerrahiye uygun olduğunu robotik diz protezi kimlere uygulanır yazımızda daha geniş anlattık.
Hangi durumda klasik yöntem tercih edilebilir?
Robotik cerrahi her hasta için doğru seçenek olmayabilir. Klasik yöntemin tercih edilebileceği durumlar şunlardır:
- Tomografi çekilmesinin uygun olmadığı ya da hastanın bunu istemediği durumlar
- Maliyet farkının hasta ve ailesi için karşılanamayacak bir yük oluşturması
- Genel sağlık durumu nedeniyle ameliyat süresinin olabildiğince kısa tutulmasının istendiği hastalar
- Cerrahın, hastanın dizini değerlendirdikten sonra klasik yöntemi daha uygun görmesi
Maliyet konusunda bir şeyi eklemek isteriz. Bütçeniz robotik cerrahiye yetmiyorsa ameliyatı yıllarca ertelemek doğru bir çözüm değildir. Ağrı içinde ve hareketsiz geçen her yıl kasları zayıflatır, bacaktaki çarpıklığı artırır ve ameliyat sonrası toparlanmayı zorlaştırır. Deneyimli bir cerrahın klasik yöntemle zamanında yaptığı ameliyat, gecikmiş bir robotik ameliyattan çoğu zaman daha iyi bir tercihtir.
Robotik cerrahi riski sıfırlamaz. Enfeksiyon (total diz protezinde %1-3), pıhtı, dizde sertlik, protezde gevşeme, kırık ve damar-sinir yaralanması gibi riskler iki yöntemde de vardır. Şeker hastalığı ve vücuttaki diş ya da idrar yolu enfeksiyonu gibi odaklar enfeksiyon riskini her iki ameliyatta da artırır. Robotik kol protezin yerleşimiyle ilgili hata payını azaltmayı hedefler; ameliyatın genel risklerini ortadan kaldırmaz.
Karar verirken hekiminize hangi soruları sormalısınız?
Yöntem seçimi internetten okuyarak değil, dizinizi muayene eden ve filmlerinizi gören hekimle konuşarak yapılır. Muayeneye giderken aşağıdaki soruları bir kâğıda yazıp yanınıza almanız görüşmeyi verimli kılar. Yanınızda bir yakınınızın bulunması da iyi olur; anlatılanların hepsini bir kişinin aklında tutması zordur.
- Dizimdeki aşınma hangi düzeyde, ameliyatsız tedavilerden denemediğim bir şey kaldı mı?
- Bana total protez mi, kısmi protez mi uygun? Neden?
- Benim dizimde robotik cerrahi klasik yönteme göre ne gibi bir fark yaratır?
- Kemik kalitem robotik cerrahiye uygun mu?
- Bu ameliyatı ne kadar zamandır ve ne sıklıkla yapıyorsunuz? Robotik kol ile deneyiminiz nedir?
- Ameliyat öncesi hangi tetkikler gerekecek, tomografi ne zaman çekilecek?
- Kullandığım ilaçlarla ilgili ameliyattan önce ne yapmalıyım?
- Ameliyat ne kadar sürer, hastanede kaç gün kalırım?
- Benim sağlık durumumda hangi riskler daha önemli, bunları azaltmak için ben ne yapabilirim?
- Eve döndüğümde hangi egzersizleri yapacağım, kontrole ne zaman geleceğim?
- İki yöntem arasındaki maliyet farkı nedir, kurumum hangisini karşılar?
İyi bir hekim bu soruları sabırla yanıtlar ve gerektiğinde "sizin dizinizde belirgin bir fark yaratmaz" demekten çekinmez. Size yalnızca bir yöntemin iyi yanlarını anlatan, dezavantajlarından hiç söz etmeyen bir görüşmeden sonra ikinci bir görüş almak hakkınızdır.
Sık sorulan sorular
Robotik ameliyatta ameliyatı robot mu yapıyor?
Hayır. Ameliyatı cerrah yapar. Robotik kol kendi başına hareket etmez; cerrah kolu eliyle yönlendirir, kol yalnızca planlanan sınırın dışına çıkılmasına izin vermez. Planı hazırlayan, onaylayan ve ameliyat sırasında değiştiren de cerrahtır.
Robotik ameliyatta takılan protez farklı mı?
Hayır. Dize yerleştirilen protez iki yöntemde de aynı türdendir. Değişen, protezin büyüklüğünün ve yerleşiminin nasıl planlandığı ve kemiğin nasıl hazırlandığıdır.
Klasik yöntemle ameliyat olursam protezim daha kısa mı dayanır?
Böyle bir şey söylenemez. Uygun teknikle yerleştirilen modern protezler 15-20 yıla kadar kullanılabilmektedir ve bu, klasik yöntem için de geçerlidir. Robotik cerrahide daha doğru yerleşime bağlı olarak protezin daha uzun ömürlü olması beklenir; bu bir beklentidir. Protez ömrünü kilonuz, hareket düzeyiniz ve kontrollere gelmeniz de etkiler.
Robotik cerrahide iyileşme süresi yarıya iner mi?
Hayır, böyle bir beklentiye girmemek gerekir. Yürümeye başlama zamanı, hastanede kalış ve egzersiz dönemi iki yöntemde benzerdir. Robotik cerrahide daha az ağrı ve günlük yaşama daha hızlı dönüş hedeflenir, ancak iyileşmenin hızını en çok egzersizlere ne kadar düzenli devam ettiğiniz belirler.
Tomografi çektirmek zorunda mıyım?
Robotik cerrahi için evet. Üç boyutlu model tomografiden oluşturulduğu için bu tetkik olmadan plan yapılamaz. Klasik yöntemde röntgen yeterlidir. Tomografiyle ilgili bir çekinceniz varsa hekiminizle konuşun.
Yaşım ileri, robotik cerrahi bana uygun olur mu?
Yaş kendi başına bir ölçüt değildir. Belirleyici olan genel sağlık durumunuz ve dizinizdeki aşınmanın biçimidir. Bu kararı muayene ve tetkiklerden sonra hekiminiz verir.
Özetle
Klasik diz protezi ameliyatı, sonuçları uzun yıllardır bilinen başarılı bir ameliyattır. Robotik cerrahi ise aynı ameliyatı tomografiye dayalı kişiye özel bir planla, ölçülen bir bağ dengesiyle ve sınırları denetlenen kesilerle yapmayı sağlar; karşılığında ek tetkik, bir miktar daha uzun süre ve daha yüksek maliyet getirir. Bacağında belirgin çarpıklık olanlarda ve kısmi protez adaylarında robotik kolun katkısı daha belirgindir. Hangisinin size uygun olduğunu öğrenmek için diz röntgeninizi WhatsApp'tan gönderebilirsiniz; ücretsiz röntgen değerlendirmesi ile ön görüşümüzü paylaşırız. Yüz yüze muayene için randevu alabilirsiniz.

