Diz protezi ameliyatına karar veren hastaların aklındaki sorular çoğu zaman ameliyatın kendisiyle ilgili değildir. Muayenede en sık duyduğumuz sorular şunlardır: "Namazımı kılabilecek miyim?", "Evim üçüncü katta, merdiveni nasıl çıkacağım?", "Arabamı ne zaman kullanırım?", "Yazın memlekete gidebilir miyim?" Bunlar yerinde sorulardır, çünkü ameliyatın amacı röntgende güzel görünen bir diz değil, gündelik işlerini rahatça yapabilen bir insandır.
Aşağıda bu soruları sırayla yanıtladık. Verdiğimiz süreler ortalama değerlerdir. Yaşınız, kas gücünüz, kilonuz, öteki dizinizin durumu ve ameliyat öncesindeki hareket açıklığınız iyileşmenin hızını değiştirir. Bu yüzden komşunuzun ya da akrabanızın ne zaman ne yaptığına değil, kendi hekiminizin size söylediğine bakın.
Ameliyatlarımızda robotik kol sistemini kullanıyoruz. Robotik cerrahiyle yapılan ameliyatta protezin daha doğru yerleşmesi ve günlük yaşama daha hızlı dönüş hedeflenir. Yine de dizinize yerleştirilen parça aynı türden bir protezdir ve aynı özeni ister. Buradaki önerilerin hepsi robotik diz protezi yapılan hastalar için de geçerlidir.
Merdiveni ne zaman, nasıl inip çıkabilirim?
Merdiven, hastaların en çok çekindiği konudur. Oysa çoğu hasta hastaneden çıkmadan önce fizyoterapist eşliğinde birkaç basamak inip çıkmayı öğrenir. Ameliyattan bir gün sonra yürüteç ya da baston desteğiyle, ameliyatlı bacağa basarak yürümeye başlanır. Merdiven çalışması bunun devamıdır. Evi üst katta olan ve asansörü bulunmayan hastalar bu durumu ameliyattan önce bize söylerse taburculuk hazırlığını ona göre yaparız.
Öğrettiğimiz kural basittir ve akılda kolay kalır: çıkarken sağlam bacak önce, inerken ameliyatlı bacak önce. Çıkarken gövdeyi yukarı kaldıran güçlü bacak olmalıdır. İnerken ise ameliyatlı bacak alt basamağa uzanır, gövdenin yükünü üstte kalan sağlam bacak taşır. Erken dönemde her basamağa iki ayağınızı da getirerek, bir elinizle tırabzana tutunarak ilerleyin. Baston kullanıyorsanız baston ameliyatlı bacakla birlikte hareket eder.
Basamakları ayak değiştirerek, yani her basamağa bir ayak basarak çıkmak uyluk kasının güçlenmesine bağlıdır. Bu çoğu hastada haftalar içinde kendiliğinden gelir. İnmek çıkmaktan daha geç rahatlar, çünkü inerken kas dizi frenleyerek çalışır. Birkaç ay boyunca inişte tırabzana tutunma ihtiyacı duymanız protezle ilgili bir soruna işaret etmez. Merdivende acele etmeyin, elinizde yük taşımayın, karanlık merdiven boşluklarında ışığı yakın. Uyluk kasını güçlendiren hareketleri ameliyat sonrası egzersiz videolarımızda bulabilirsiniz.
Diz protezinden sonra namaz kılabilir miyim?
Bu sorunun bizim yanıtlayabileceğimiz yönü tıbbi olandır. Namazın hangi biçimde kılınacağına dair dini hükmü bir din görevlisine danışmanız gerekir. Biz yalnızca dizinizin hangi hareketi ne ölçüde kaldıracağını anlatabiliriz.
Ayakta durmak ve rükûya eğilmek protezli diz için sorun yaratmaz, dengeniz yerine geldikten sonra bunları rahatça yaparsınız. Zorlayan iki hareket vardır: secdeye inerken dizlerin üzerine çökmek ve oturuşta dizi sonuna kadar bükmek. Ameliyattan sonra diz bükme derecesi genellikle 4-6 haftada en yüksek değerine ulaşır ve ortalama 110-120 derece olur. Topukların üzerine oturmak ise bundan çok daha fazla bükülme ister. Protezli dizi her gün defalarca bu sınıra zorlamak ve vücut ağırlığını dizin ön yüzüne bindirmek protezi yorar. Ayrıca ameliyat izinin bulunduğu bölge üzerine çökmeyi uzun süre hassas karşılar.
Bu nedenle hastalarımızın birçoğu namazını sandalyede oturarak kılmayı tercih eder. Bazı hastalar ayakta başlayıp secde ve oturuş bölümlerini sandalyede tamamlar. Bükülme derecesi yüksek, kası güçlü, kilosu uygun bazı hastalar yumuşak ve kalın bir seccade ya da minder kullanarak yere inebildiğini söyler. Diz bükme derecesi kişiden kişiye değişir, bunu belirleyen etkenlerden biri de ameliyattan önceki hareket açıklığınızdır. Yıllardır dizini tam bükemeyen bir hastanın ameliyattan sonra topuklarının üzerine oturması beklenmez.
Önerimiz: Yara tamamen iyileşene ve kontrol muayenesinde dizinizin bükülmesi değerlendirilene kadar namazınızı sandalyede kılın. Sonrasında yere inip inemeyeceğinizi, inecekseniz nasıl ineceğinizi hekiminize danışın. Yere inmeyi denerken yanınızda tutunabileceğiniz sağlam bir eşya bulunsun.

Yere oturmak, çömelmek ve alaturka tuvalet
Yer sofrası, yer minderi, bağdaş kurma ve alaturka tuvalet bizim kültürümüzde gündelik hayatın parçasıdır. Diz protezi açısından bunların ortak yanı, dizi sonuna kadar bükmeyi ve o konumdan vücudu yeniden kaldırmayı gerektirmeleridir. Tam çömelme sırasında dize binen yük, düz yolda yürürken binen yükün çok üzerindedir. Protezin plastik ara parçası bu yüke tekrar tekrar maruz kalırsa daha erken aşınabilir.
Alaturka tuvalet kullanmanızı önermiyoruz. Evinizde yalnızca alaturka tuvalet varsa ameliyattan önce klozete çevirmek ya da üzerine konulan taşınabilir oturaklardan edinmek gerekir. Klozetiniz alçaksa tuvalet yükseltici ve duvara takılan bir tutamak oturup kalkmayı belirgin biçimde kolaylaştırır. Misafirlikte ya da yolculukta alaturka tuvaletle karşılaşma ihtimaline karşı engelli tuvaletlerini kullanabileceğinizi aklınızda tutun.
Yere oturmak yerine sandalye, yer sofrası yerine masa kullanmak dizinizi korur. Oturacağınız yerin yüksekliği de önemlidir: alçak ve yumuşak koltuklardan kalkmak zordur, kolçaklı ve oturağı sert bir sandalye çok daha rahattır. Bağdaş kurmak dize dönme yükü bindirdiği için erken dönemde yapılmamalıdır. Bahçede ya da evde yere yakın bir iş yapacaksanız alçak bir tabure kullanın. Yere düşen bir şeyi almak için çömelmek yerine bir yere tutunup sağlam bacağınızın üzerinde eğilin ya da uzun saplı bir maşa edinin.
Arabayı ne zaman kullanabilirim, yolcu olarak nasıl binerim?
Araç kullanmak için en az 6 hafta beklemenizi istiyoruz. Bunun nedeni yalnızca dizin bükülmesi değildir. Ani bir durumda ayağınızı gaz pedalından frene taşıyıp sertçe basabilmeniz gerekir. Ameliyattan sonraki haftalarda kas gücü ve tepki hızı bunun için yeterli olmaz. Kullandığınız ağrı kesicilerin bir bölümü de dikkati azaltır. Ameliyat sol dizinizden yapılmış ve aracınız otomatik vitesli olsa bile direksiyona geçmeden önce kontrol muayenenizde onay alın. İki dizi birden ameliyat edilen ya da sağ dizinden ameliyat olan hastalarda süre uzayabilir.
Yolcu olarak araca binmek için beklemeniz gerekmez. Hastaneden eve dönerken de zaten arabaya bineceksiniz. Ön yolcu koltuğunu sonuna kadar geriye çekin, sırtlığı biraz yatırın. Araca sırtınızı dönerek yaklaşın, önce koltuğa oturun, sonra bacaklarınızı birlikte içeri alın. İnerken aynı işlemi tersinden yapın. Koltuk çok alçaksa altınıza sert bir minder koymak işinizi kolaylaştırır. Yüksek araçlara binmek alçak araçlara binmekten genellikle daha rahattır.
Uzun yolda dizinizi saatlerce aynı konumda tutmayın. Molalarda inip biraz yürüyün, otururken ayak bileklerinizi aşağı yukarı hareket ettirin. Yeniden araç kullanmaya başladığınızda önce kısa ve tanıdık bir güzergâhta deneyin. Frene basarken dizinizde ağrı ya da güçsüzlük hissediyorsanız henüz erken demektir.
Uçağa binebilir miyim, uzun yolculuk yapabilir miyim?
Ameliyattan sonraki haftalarda bacak damarlarında pıhtı oluşma riski normalden yüksektir. Erken hareket, bandaj ve kan sulandırıcı ilaçlarla bu risk azaltılmaya çalışılır. Uzun süre kıpırdamadan oturmak ise riski artırır. Bu yüzden uçak, otobüs ya da araba fark etmeksizin uzun yolculuk planlarınızı önceden hekiminizle konuşun. Antalya dışından gelen hastalarımızın dönüş tarihini taburculuktaki duruma ve yolculuğun süresine bakarak birlikte belirliyoruz. Şehir dışından gelecekseniz hasta karşılama sayfamızdaki bilgiler planlamanızı kolaylaştırır.
Yolculukta işinizi kolaylaştıracak birkaç alışkanlık vardır:
- Koridor tarafında bir koltuk seçin, bacağınızı uzatmak ve kalkmak kolay olur.
- Ara ara kalkıp koridorda birkaç adım yürüyün. Otobüs ve araba yolculuğunda molaları atlamayın.
- Otururken ayak bileklerinizi sık sık aşağı yukarı oynatın, dizinizi büküp açın.
- Bol su için, bacağınızı sıkan dar giysilerden kaçının.
- Hekiminiz varis çorabı ya da ilaç önerdiyse yolculukta da kullanmayı sürdürün.
Havalimanındaki güvenlik kapısı da sık sorulur. Protezinizdeki metal parçalar kapıdan geçerken alarmın çalmasına yol açabilir, her cihazda çalmayabilir de. Bu olağan bir durumdur. Görevliye dizinizde protez olduğunu söylemeniz genellikle yeterlidir, el cihazıyla kısa bir kontrol yapılır. Uygulama havalimanına ve ülkeye göre değişebildiği için yanınızda ameliyat raporunuzun bir örneğini bulundurmak içinizi rahatlatır. Yurt dışına çıkacaksanız güvenlik kontrolü için biraz fazla zaman ayırın.

İşime ne zaman dönebilirim?
Masa başında çalışan hastalar ofis işine yaklaşık 6 hafta sonra dönebilir. Bu süre işin niteliğine göre kısalıp uzar. Evden çalışabilen ve bacağını uzatarak oturabilen bir kişi daha erken başlayabilir. İşe gidiş gelişi uzun süren, toplu taşımada ayakta yolculuk etmek zorunda kalan biri için ise aynı masa başı işi daha yorucu olur. İşe döndüğünüzde uzun süre aynı konumda oturmayın, ara ara kalkıp dolaşın, masanızın altında bacağınızı uzatacak yer açın.
Gün boyu ayakta durmayı gerektiren işlerde, örneğin esnaflıkta, öğretmenlikte ya da mutfakta çalışanlarda dönüş daha uzun sürer. Bu hastalara başlangıçta yarım gün çalışmayı ve oturarak dinlenebilecekleri bir düzen kurmayı öneriyoruz. Akşama doğru dizde şişlik ve ısı artışı olması aylarca sürebilir, bu dönemde dizi yükseğe alıp buz uygulamak rahatlatır.
Ağır yük taşımayı, sık sık çömelmeyi, merdiven ya da iskele üzerinde çalışmayı gerektiren işler ayrı değerlendirilmelidir. Çiftçilik, inşaat işleri ve benzeri bedenen ağır işlerde protezin ömrünü korumak için işin biçimini değiştirmek gerekebilir. Çalışma koşullarınızı ameliyattan önce anlatırsanız gerçekçi bir takvim çıkarabiliriz. İstirahat raporu süresi de buna göre belirlenir.
Ev işleri, bahçe ve torun bakımı
Hafif ev işlerine evde yürümeye başladığınız günlerden itibaren yavaş yavaş dönebilirsiniz. Çay demlemek, sofrayı hazırlamak, toz almak gibi işler dizi yormaz, üstelik hareket etmenizi sağlar. Mutfakta uzun süre ayakta kalacaksanız tezgâhın yanına yüksek bir tabure koyun. Sık kullandığınız kapları eğilmeden ve uzanmadan alabileceğiniz raflara taşıyın.
Dizi zorlayan ev işleri yere eğilerek ve diz çökerek yapılanlardır. Yer silmek için uzun saplı paspas kullanın, halı silkelemek ve ağır eşyaları çekmek gibi işleri bir süre başkasına bırakın. Islak zeminde, banyoda ve halı kenarlarında düşme riski yüksektir. Protezli dizin üzerine düşmek kırığa yol açabilir. Kaymayan terlik giymek, banyoya tutamak taktırmak ve gece kalkışlarında ışığı yakmak bu yüzden önemlidir.
Bahçe işleri çoğu hastamızın özlediği uğraştır. Çiçek sulamak, budama yapmak, yükseltilmiş saksılarda çalışmak uygundur. Bel küreğiyle toprak çevirmek, çömelerek ot yolmak ve engebeli zeminde ağır yük taşımak ise dizi zorlar. Alçak bir bahçe taburesi ve uzun saplı aletler bu işleri yeniden yapılabilir hâle getirir.
Torun bakımında dikkat edilecek nokta, çocuğu kucakta taşıyarak yürümek ve yerden kaldırmaktır. Kucağınızdaki çocuğun ağırlığı her adımda dizinize eklenir, çocuk aniden hareket ederse dengeniz bozulabilir. Torununuzu yerden kaldırmak yerine önce siz oturun, sonra onu kucağınıza alın. Yerde oyun oynamak yerine masada ya da kanepede vakit geçirin. Dengeniz ve kas gücünüz yerine geldikçe bu kısıtlamalar hafifler.
Hangi sporları yapabilirim, hangilerinden uzak durmalıyım?
Protezli diz hareket ettikçe iyi çalışır. Düzenli egzersiz kasları güçlendirir, kilonuzu korur, dengenizi geliştirir ve düşme riskini azaltır. Dışarıda yürüyüşe genellikle 4-8 hafta sonra başlanır. Önce düz zeminde kısa mesafeler yürüyün, mesafeyi haftadan haftaya artırın.
Seçilecek sporda ölçüt, dize binen darbenin az olmasıdır. Aşağıdaki tablo hastalarımıza verdiğimiz genel öneriyi özetler.
| Uygun olanlar | Önerilmeyenler |
|---|---|
| Yürüyüş | Koşu |
| Yüzme ve suda yürüme | Atlama ve sıçrama içeren sporlar |
| Egzersiz bisikleti | Futbol, basketbol gibi temaslı sporlar |
| Golf | Müsabakalı sporlar |
Yüzmeye başlamak için yaranın tamamen kapanmış olması gerekir, havuza ya da denize girmeden önce hekiminizden onay alın. Kurbağalama stilindeki bacak hareketi dizi yana doğru zorlayabilir, serbest stil ya da sırtüstü yüzmek daha rahattır. Egzersiz bisikletinde seleyi yüksek tutun ve direnci düşük ayarlayın. Bisiklet hem diz bükmeyi geliştirir hem de eklemi yormadan kasları çalıştırır.
Koşu, atlama, temaslı ve müsabakalı sporlar protezin plastik yüzeyine tekrarlayan darbe bindirir ve düşme, çarpışma riski taşır. Bu sporları yaptığınızda protez hemen bozulmaz, ancak aşınma ve gevşeme riski artar. Tabloda yer almayan bir spora başlamak istiyorsanız kontrol muayenenizde sorun. Daha önce yaptığınız bir spora dönmek, ameliyattan sonra yeni bir spor öğrenmekten daha kolaydır.
Diş tedavisi ya da başka bir enfeksiyon olursa ne yapmalıyım?
Protez vücudun kendi dokusu olmadığı için bağışıklık sistemi onun yüzeyini koruyamaz. Vücudun başka bir yerindeki mikroplar kan yoluyla proteze ulaşıp yerleşebilir. Total diz protezinde enfeksiyon riski %1-3 arasındadır ve bu risk ameliyattan yıllar sonra da tamamen ortadan kalkmaz. Şeker hastalığı ve vücuttaki enfeksiyon odakları, özellikle diş ve idrar yolu enfeksiyonları riski artırır.
Bu yüzden iki alışkanlık edinmenizi istiyoruz. Birincisi, diş hekimine gittiğinizde dizinizde protez olduğunu söyleyin. Diş çekimi, kanal tedavisi, implant ya da diş eti ameliyatı gibi girişimler planlanıyorsa bunu bize de haber verin. Koruyucu bir ilaca gerek olup olmadığına diş hekiminiz ve ortopedi hekiminiz birlikte karar verir. İkincisi, bir enfeksiyonu kendi hâline bırakmayın. İdrarda yanma, iltihaplı bir diş, iyileşmeyen bir ayak yarası, batık tırnak, ciltte kızarık ve ağrılı bir bölge ortaya çıktığında gecikmeden hekime başvurun.
Çürük dişlerinizi ve diş eti sorunlarınızı ameliyattan önce tedavi ettirmeniz doğru olur. Şeker hastasıysanız kan şekerinizi düzenli tutmak enfeksiyondan korunmanın önemli bir parçasıdır. Ayak bakımınıza özen gösterin, ameliyatlı bacağınıza iğne ya da kupa gibi uygulamalar yaptırmayın.
Dizinizde yeni başlayan ağrı, şişlik, kızarıklık, ısı artışı ya da yaradan akıntı olursa, buna ateş eşlik etsin ya da etmesin, beklemeden bizi arayın. Enfeksiyon erken fark edildiğinde tedavisi çok daha kolaydır. Konuyu ayrıntılı okumak isterseniz diz protezi ameliyatının riskleri yazımıza bakabilirsiniz.
Protezin ömrünü uzatan alışkanlıklar nelerdir?
Uygun teknik ve modern tasarımlarla diz protezinin ömrü 15-20 yıla kadar ulaşabilir. Robotik cerrahide hedeflerden biri, protezi doğru yerleştirerek ömrünün daha uzun olmasını sağlamaktır. Ancak robotik cerrahi riski sıfırlamaz ve protezin aşınmasını tümüyle önlemez. Ameliyat gününden sonra protezin kaderini büyük ölçüde sizin alışkanlıklarınız belirler.
Kilo kontrolü
Yürürken, merdiven çıkarken ve oturup kalkarken dizinize vücut ağırlığınızın birkaç katı yük biner. Fazla kilolar bu yükü her adımda büyütür ve protezin plastik yüzeyinin daha hızlı aşınmasına, protezin kemikten gevşemesine zemin hazırlar. Ameliyattan sonra ağrısı azalan hastaların bir kısmı daha rahat hareket ettiği için kilo verir. Bir kısmı ise iştahı açıldığı ve dinlenme döneminde az hareket ettiği için kilo alır. Tartınızı gözden uzak tutmayın. Hızlı zayıflatan sıkı diyetler kas kaybına yol açtığı için uygun değildir. Düzenli yürüyüş, porsiyon kontrolü ve gerekirse bir diyetisyenin desteği daha kalıcı sonuç verir.
Günlük alışkanlıklar
- Egzersizlerinizi fizik tedavi dönemi bittikten sonra da sürdürün. Güçlü bir uyluk kası dizin doğal amortisörüdür.
- Her gün yürüyün. Düzenli ve orta tempolu yürüyüş, arada bir yapılan uzun ve yorucu yürüyüşten daha yararlıdır.
- Tabanı kaymayan, topuğu alçak, ayağı saran ayakkabılar giyin.
- Ağır yük taşımaktan kaçının. Pazar alışverişini tekerlekli çantayla yapın.
- Evde halı kenarı, kablo ve ıslak zemin gibi düşme nedenlerini ortadan kaldırın.
- Sigara içmeyin. Sigara yara iyileşmesini ve kemik sağlığını olumsuz etkiler.
Düzenli kontroller
Diziniz hiç ağrımasa bile kontrollerinizi aksatmayın. Ameliyattan sonraki haftalarda ve aylarda yara iyileşmesini, diz hareketini ve yürüyüşünüzü değerlendiririz. Sonraki yıllarda belirli aralıklarla röntgen çekerek protezin kemikle ilişkisine ve plastik parçanın durumuna bakarız. Aşınma ya da gevşeme çoğu zaman belirti vermeden başlar ve röntgende hastanın hissettiğinden önce görülür. Erken fark edilen bir sorun daha küçük bir girişimle çözülebilir. Geç kalındığında ise protezin tümüyle değiştirildiği revizyon ameliyatı gerekebilir. Kontrol aralığınızı hekiminiz belirler. Antalya dışında yaşıyorsanız yeni çektirdiğiniz röntgeni bize ulaştırmanız da çoğu zaman yeterli olur.
Sık sorulan sorular
Diz protezinden sonra yan yatabilir miyim?
Evet. Sırtüstü ya da yan yatabilirsiniz. Yan yatarken dizlerinizin arasına bir yastık koymak rahatlatır. Dizin altına sürekli yastık koyup dizi bükülü tutmak ise önerilmez, çünkü dizin tam açılmasını zorlaştırır.
Dizimden tıkırtı sesi geliyor, bu normal mi?
Protezin metal ve plastik parçaları hareket sırasında birbirine temas ettiğinde hafif bir tıkırtı duyulabilir. Ağrı, şişlik ya da boşalma hissi eşlik etmiyorsa çoğu zaman önemli değildir. Yeni başlayan ve ağrıyla birlikte olan sesleri kontrolde hekiminize söyleyin.
Ne zaman banyo yapabilirim?
Bu, yaranın durumuna ve kullanılan pansumanın türüne göre değişir. Taburcu olurken size ne zaman duş alabileceğinizi söyleriz. Küvete girip oturmak, kaplıca ve havuz için yaranın tamamen kapanmasını beklemek gerekir.
Protezli dizle MR çektirebilir miyim?
Diz protezlerinde kullanılan malzemeler genellikle MR çekimine engel değildir. Yine de çekimden önce görevliye dizinizde protez olduğunu söyleyin. Protez, yakınındaki bölgenin görüntüsünü bozabilir.
Hava değişimlerinde dizim ağrır mı?
Bazı hastalar soğuk ve nemli havalarda dizlerinde sızı ya da tutukluk hissettiğini söyler. Bu durum zamanla azalır ve protezde bir sorun olduğu anlamına gelmez. Dizi sıcak tutmak ve hareket etmek rahatlatır.
Ameliyattan sonra ne kadar süre bastona ihtiyacım olur?
Bu kişiden kişiye değişir. Çoğu hasta haftalar içinde yürüteçten bastona geçer, dengesi ve kas gücü yerine gelince bastonu da bırakır. Aşamaları iyileşme süreci yazımızda hafta hafta anlattık.
Özetle
Diz protezinden sonra merdiven çıkmak, araba kullanmak, seyahat etmek, çalışmak ve yürüyüş, yüzme gibi sporları yapmak mümkündür. Dizi sonuna kadar büken ve darbe bindiren hareketlerden kaçınmak, kilonuzu korumak, enfeksiyonları ciddiye almak ve kontrollerinizi aksatmamak protezinizin yıllarca sorunsuz çalışmasına yardım eder. Sizin diziniz için hangi tedavinin uygun olduğunu merak ediyorsanız röntgeninizi WhatsApp'tan gönderin, ücretsiz olarak değerlendirelim. Dilerseniz randevu alarak muayeneye de gelebilirsiniz.

