Kepez / Antalya · Prof. Dr. Levent Altınel Muayenehanesi Ücretsiz röntgen değerlendirmesi
Türkçe
0501 123 70 70
Randevu Al

Robotik Diz Protezi Hakkında Doğru Bilinen 10 Yanlış

Ameliyatı robot mu yapıyor? Protez 10 yılda biter mi? Robotik diz protezi hakkında yaygın 10 yanlış inanış ve doğruları.

Prof. Dr. Levent Altınel ·

Diz ağrısı çeken hemen herkesin çevresinde protez ameliyatı hakkında konuşan biri vardır. Komşunun anlattığı, bekleme salonunda duyulan, telefona gelen bir videoda izlenen bilgiler birbirine karışır. Bir kısmı doğrudur, bir kısmı yıllar öncesinin koşullarına aittir, bir kısmının ise hiçbir dayanağı yoktur. Sonuçta kimi hasta gereksiz yere korkup yıllarca ağrıyla yaşar, kimi hasta da gerçekçi olmayan beklentilerle ameliyata girer.

Muayenehanemizde en sık duyduğumuz on yanlış inanışı aşağıda sırayla yanıtladık. Amacımız sizi ameliyata ikna etmek değil; kararınızı doğru bilgiyle vermenizi sağlamak. Bazı başlıklarda yanıt hoşunuza gitmeyebilir, çünkü robotik cerrahinin de sınırları vardır ve bunları açıkça söylemek gerekir.

Yanlış 1: Ameliyatı robot yapıyor

"Robotik" sözcüğü çoğu insanın aklına kendi kendine çalışan bir makine getirir. Gerçekte ameliyathanede kendi başına karar veren ya da hareket eden bir robot yoktur. Ameliyatı baştan sona cerrah yapar. Ameliyatlarımızda kullandığımız robotik kol sistemi, cerrahın elinde tuttuğu ve yönlendirdiği bir alettir.

Süreç ameliyattan önce başlar. Dizinizin tomografisi çekilir ve bilgisayarda dizin üç boyutlu modeli oluşturulur. Protezin büyüklüğü, kemikten ne kadar kesileceği ve protezin hangi açıyla yerleşeceği bu model üzerinde size özel planlanır. Ameliyat sırasında uyluk ve kaval kemiğine yerleştirilen işaretleyicileri kameralar izler, böylece sistem kemiğin konumunu anlık olarak bilir. Cerrah dizin bağ dengesini ölçer ve plana son ayarı verir.

Kemik kesilerini cerrah, robotik kolu eliyle yönlendirerek yapar. Kolun görevi, planlanan sınırın dışına çıkılmasına izin vermemektir. Bu sayede çevredeki bağlar ve sağlam dokular korunur. Kol kendi başına hareket etmez, kesiye kendiliğinden başlamaz. Kısacası plan cerrahın, karar cerrahın, el cerrahın elidir; robotik kol sistemi bu eli planlanan sınırlar içinde tutar. Sistemin nasıl çalıştığını robotik diz protezi sayfamızda adım adım anlattık.

Yanlış 2: Robotik ameliyatta ağrı da risk de olmaz

Bu, hastayı en çok yanıltan inanışlardan biridir. Diz protezi, hangi yöntemle yapılırsa yapılsın büyük bir ameliyattır. Kemik kesilir, eklem yüzeyleri değiştirilir. Ameliyattan sonra ağrı olur. Robotik cerrahide hedef daha az kemik ve kan kaybı, daha küçük cilt kesisi ve daha az ağrıdır; ağrının hiç olmaması değildir.

Ağrıyı hafifletmek için birkaç yöntem birlikte kullanılır: ameliyat öncesinde verilen ilaçlar, diz içine yapılan enjeksiyon, epidural kateter ve hastanın kendi ayarlayabildiği ağrı pompası. Bu yöntemlerle çoğu hasta ameliyatın ertesi günü ayağa kalkıp yürüyebilir. Yine de egzersiz yaparken ve geceleri bir süre rahatsızlık duymanız beklenen bir durumdur.

Riskler için de aynı açıklık gerekir. Robotik cerrahi riski sıfırlamaz. Enfeksiyon total diz protezinde %1-3 oranında görülür. Bacak damarlarında pıhtı, protezde gevşeme ya da erken aşınma, dizde sertlik, kırık, damar ve sinir yaralanması da bilinen risklerdir. Erken hareket, bandaj ya da basınç cihazı ve kan sulandırıcılar pıhtıyı önlemeye yöneliktir. Ayrıntılar için diz protezi ameliyatının riskleri yazımıza bakabilirsiniz.

Robotik kolu cerrah yönlendirir; kol kendi başına hareket etmez (temsili görsel).
Robotik kolu cerrah yönlendirir; kol kendi başına hareket etmez (temsili görsel).

Yanlış 3: Protez 10 yılda biter, mutlaka yeniden ameliyat gerekir

Bu inanış, eski protez tasarımlarının ve eski deneyimlerin izidir. Uygun teknikle yerleştirilen modern tasarımlı diz protezleri 15-20 yıla kadar kullanılabilmektedir. Yani 65 yaşından sonra ameliyat olan pek çok hasta için protez, ömür boyu kullanılacak bir eklem anlamına gelir. Kısmi protezlerde de 10 yıllık sağ kalım oranı %90'lara ulaşmıştır.

Protezin ömrünü belirleyen etkenlerin bir kısmı ameliyat masasındadır, bir kısmı sizin elinizdedir. Protezin doğru büyüklükte seçilmesi, doğru açıyla yerleşmesi ve bacak şeklinin doğru düzeltilmesi, yükün protez üzerine dengeli dağılmasını sağlar. Robotik kol kullanmamızın nedenlerinden biri budur; daha doğru yerleşimle protezin daha uzun ömürlü olması beklenir. Bunu bir beklenti olarak söylüyoruz, söz olarak değil.

Sizin payınıza düşen ise kilonuzu korumak, koşu ve atlama gibi darbeli hareketlerden uzak durmak, kontrollerinizi aksatmamaktır. Protez gevşer ya da aşınırsa revizyon adı verilen değiştirme ameliyatı yapılabilir. Bu her hastanın başına gelen kaçınılmaz bir son değildir.

Protezin ömrünü kısaltan en önemli sorunlardan biri de enfeksiyondur. Ameliyattan yıllar sonra bile vücudun başka bir yerindeki enfeksiyon proteze ulaşabilir. Diş tedavisi ya da başka bir girişim öncesinde hekiminize dizinizde protez olduğunu söylemeniz, idrar yolu enfeksiyonu gibi sorunları bekletmeden tedavi ettirmeniz bu yüzden önemlidir.

Yanlış 4: Protez takılan diz bükülmez, yere oturulmaz

Yanlışın içinde bir parça doğru var, o yüzden açık konuşalım. Protezli diz bükülür. Ameliyattan sonraki 4-6 hafta içinde diz en yüksek bükülme derecesine ulaşır ve bu ortalama 110-120 derecedir. Bu açı sandalyeye oturup kalkmak, merdiven inip çıkmak, arabaya binmek, alçak bir koltuktan kalkmak için yeterlidir. Ameliyat öncesinde dizini tam açamayan ya da zor büken birçok hasta için bu, eskisinden daha rahat bir hareket demektir.

Öte yandan sağlıklı bir dizin yaptığı her hareketi beklemek doğru olmaz. Tam çömelme ve topukların üzerine oturma, 110-120 dereceden fazlasını ister ve protezli dizde önerilmez. Yere bağdaş kurarak oturmak bazı hastalar için mümkün olsa da yerden kalkarken dize binen yük fazladır. Yer sofrası yerine masa, alaturka tuvalet yerine klozet kullanmanızı, namazı sandalyede kılmanızı öneririz.

Ulaşacağınız bükülme derecesi yalnızca ameliyata bağlı değildir. Ameliyat öncesinde diziniz ne kadar bükülüyorsa ve ameliyat sonrasında egzersizlerinizi ne kadar düzenli yapıyorsanız sonuç ona göre şekillenir. Egzersizleri erken dönemde ihmal eden hastalarda dizde sertlik gelişebilir. Hareketleri ameliyat sonrası egzersiz videolarımızdan izleyip ameliyattan önce öğrenmenizde yarar var.

Yanlış 5: Çok yaşlıyım, bana yapılmaz; çok gencim, erken olur

Yaş, karar verirken baktığımız etkenlerden yalnızca biridir. Kireçlenmeye bağlı diz protezi genellikle 60-65 yaşından sonra tercih edilir, ancak yaş kesin bir ölçüt değildir. Asıl sorular şunlardır: Ağrınız tedavilere yanıt veriyor mu? Günlük yaşamınız ne kadar kısıtlanıyor? Genel sağlık durumunuz ameliyata uygun mu?

İleri yaştaki hastalar çoğu zaman "bu yaştan sonra değmez" diye düşünür. Oysa 80 yaşında bir insan için evin içinde düşmeden yürüyebilmek, tuvalete kendi başına gidebilmek, sokağa çıkabilmek yaşamın niteliğini doğrudan belirler. Kalp, akciğer ve diğer sistemler ameliyat öncesi muayenelerde değerlendirilir. Bu değerlendirme uygun bulunursa ileri yaş kendi başına engel değildir. Ameliyatın önerilmediği durumlar yaşla değil, başka sorunlarla ilgilidir: eklem çevresinde aktif enfeksiyon, ilerleyici kemik erimesi, kas hastalıkları ve felç, morbid obezite, demans ve kişisel bakımını yapamama gibi.

Genç hastalarda ise durum farklı bir açıdan tartılır. Protezin ömrü sınırlı olduğu için genç yaşta takılan bir protezin ileride değiştirilmesi gerekebilir. Bu yüzden önce ameliyatsız yollar sonuna kadar denenir. Dizin yalnızca iç ya da dış yarısı aşınmışsa ve çapraz bağlar sağlamsa kısmi protez bir seçenek olabilir. Ağrı yaşamı ciddi biçimde kısıtlıyorsa, genç olmak da ameliyatı yıllarca ertelemek için yeterli gerekçe sayılmaz.

Total diz protezi sonrası röntgen görüntüsü.
Total diz protezi sonrası röntgen görüntüsü. Görsel: Mikael Häggström, M.D. / Wikimedia Commons, CC0

Yanlış 6: Ameliyattan sonra aylarca yatağa bağlı kalırım

Diz protezinden sonra uzun süre yatmak istenen bir şey değildir, tam tersine sakıncalıdır. Hareketsizlik hem pıhtı riskini artırır hem de dizin sertleşmesine yol açar. Bu nedenle hastalarımız ameliyattan bir gün sonra yürüteç ya da baston desteğiyle, ameliyatlı bacağa basarak yürümeye başlar. Hastanede kalış süresi ortalama 2-4 gündür.

Eve döndüğünüzde yatağa bağımlı olmazsınız; ev içinde yürüteçle dolaşır, tuvalet ve banyo ihtiyacınızı küçük düzenlemelerle karşılarsınız. Bu dönemde bir yakınınızın yanınızda olması işinizi kolaylaştırır. Sonraki haftalar için genel çerçeve şöyledir:

  • Dizin bükülmesi 4-6 hafta içinde en yüksek dereceye ulaşır.
  • Dışarıda yürüyüşe 4-8 hafta sonra başlanır.
  • Ofis işine dönüş yaklaşık 6 haftayı bulur.
  • Araç kullanmak için en az 6 hafta beklenir.

Bu süreler ortalamadır. Yaşınız, kilonuz, kas gücünüz ve egzersizlere ne kadar bağlı kaldığınız sürenizi kısaltabilir ya da uzatabilir. Dizdeki şişlik ve ısı artışının tümüyle geçmesi ise daha uzun zaman alabilir. İyileşme bir sabır işidir, ama yatakta geçen bir dönem değildir.

Eve dönüşü kolaylaştırmanın yolu hazırlığı ameliyattan önce yapmaktır. Yürüteci önceden edinin, tuvalete yükseltici ve banyoya tutamak taktırın. Ayağınızın takılabileceği halıları ve ortadaki kabloları kaldırın, buzlukta buz paketi bulundurun. Sık kullandığınız eşyaları eğilmeden ve uzanmadan alabileceğiniz bir yüksekliğe yerleştirmeniz de işe yarar. Bu küçük düzenlemeler düşme riskini azaltır ve evde kendi işinizi görmenizi sağlar.

Yanlış 7: Robotik cerrahi yalnızca reklamdır, klasik ameliyattan farkı yok

Bu görüşe hak verdiren bir ortam olduğunu kabul etmek gerekir. Robotik cerrahi zaman zaman her derde deva gibi sunuluyor ve hastalar haklı olarak kuşkulanıyor. Dengeli bir yanıt şöyle olmalı: Klasik yöntemle yapılan diz protezi başarılı bir ameliyattır. Diz protezi ameliyatlarında başarı oranı %90'ın üzerindedir ve bu sonuçların büyük bölümü klasik yöntemle elde edilmiştir. Deneyimli bir cerrahın klasik yöntemle yaptığı ameliyat kötü bir seçenek değildir.

Fark, planlamanın ve uygulamanın hassasiyetindedir. Klasik yöntemde plan röntgen üzerinden yapılır, kesiler kemiğe yerleştirilen mekanik kılavuzlarla ve cerrahın gözüyle ayarlanır. Robotik yöntemde plan tomografiden elde edilen üç boyutlu model üzerinde yapılır, ameliyat sırasında bağ dengesi ölçülerek plana son ayar verilir ve robotik kol kesinin planlanan sınırın dışına taşmasını engeller. Hedeflenen kazanımlar şunlardır:

  • Protezin daha doğru yerleşmesi ve doğru büyüklükte seçilmesi
  • Bacak şeklinin daha doğru düzeltilmesi
  • Daha az kemik ve kan kaybı, daha küçük cilt kesisi
  • Daha az ağrı, daha fazla diz bükme ve günlük yaşama daha hızlı dönüş

Yöntemin eksileri de vardır. Maliyet artar, ameliyat öncesinde tomografi çekilmesi gerekir, ameliyat süresi bir miktar uzayabilir. Ayrıca hiçbir cihaz cerrahın deneyiminin yerini tutmaz. İki yöntemi yan yana görmek isterseniz robotik ve klasik diz protezi karşılaştırması yazımızı okuyabilirsiniz.

Yanlış 8: İğne, PRP ve takviyelerle kıkırdak yeniden oluşur, proteze gerek kalmaz

Hastalarımızın en çok umut bağladığı ve en çok para harcadığı konu budur. Önce doğru olan kısmı söyleyelim: Ameliyatsız tedaviler değerlidir ve diz kireçlenmesinde her zaman önce onlar denenir. Kilo vermek, düzenli egzersiz, fizik tedavi, ağrı kesiciler ve eklem içine yapılan iğneler ağrıyı azaltabilir, hareketi kolaylaştırabilir. Özellikle erken ve orta evrede hastaların bir bölümü bu yöntemlerle uzun süre rahat eder.

Yanlış olan, bu yöntemlerin aşınmış kıkırdağı geri getirdiği düşüncesidir. Kireçlenme, eklem kıkırdağının aşınmasıdır. Kıkırdak tümüyle aşınıp kemik kemiğe sürtmeye başladığında, iğneyle ya da ağızdan alınan bir takviyeyle o yüzeyin yeniden oluşması beklenmez. Bu aşamada yapılan uygulamalar şikâyeti bir süre hafifletebilir, ancak hasarı onarmaz. Bacakta belirgin çarpıklık geliştiyse bunu düzeltmeleri de mümkün değildir.

Pratik bir ölçü: Yapılan iğnenin etkisi her seferinde daha kısa sürüyorsa, ağrı kesici ihtiyacınız giderek artıyorsa ve yürüme mesafeniz kısalıyorsa, ameliyatsız tedavilerin sınırına gelinmiş olabilir. Bu durumda yeni bir ürün denemek yerine röntgeninizi bir ortopedi uzmanına göstermeniz daha doğru bir adımdır.

"Kıkırdak yeniler" diye pazarlanan ürünlere karşı temkinli olun. Ameliyatı gereksiz yere erkene almak da, ileri evrede aylarca sonuç vermeyen uygulamalarla vakit kaybetmek de hastaya zarar verir. Beklerken kaslar zayıflar, çarpıklık artar ve ameliyat sonrası toparlanma zorlaşır.

Yanlış 9: Şeker ya da tansiyon hastasıyım, ameliyat olamam

Protez adayı hastaların büyük bölümü ileri yaştadır ve çoğunun eşlik eden bir hastalığı vardır. Şeker hastalığı ya da yüksek tansiyon, kontrol altındaysa çoğu zaman ameliyata engel olmaz. Karar tahminle verilmez; ortopedi muayenesi, kan tahlilleri, gerekirse iç hastalıkları ve kardiyoloji görüşü ve anestezi muayenesiyle verilir.

Bununla birlikte bu hastalıkları hafife almak da doğru olmaz. Şeker hastalığı enfeksiyon riskini artırır. Bu nedenle kan şekerinin ameliyattan önce düzene girmesi istenir, gerekirse ameliyat bunun için ertelenir. Tansiyonun da ameliyat öncesinde dengeli olması beklenir. Vücuttaki başka enfeksiyon odakları, örneğin çürük diş ya da idrar yolu enfeksiyonu, ameliyattan önce tedavi edilmelidir.

Sizden beklenen, bütün hastalıklarınızı ve kullandığınız ilaçları eksiksiz bildirmenizdir. Kan sulandırıcı gibi kanamayı artıran ilaçlar kullanıyorsanız bunları kendi kararınızla kesmeyin ya da sürdürmeyin; hangi ilacın nasıl düzenleneceğine hekiminiz karar verir. Ameliyatların çoğunda belden uyuşturma yapılması da eşlik eden hastalığı olanlar için elverişli bir seçenektir; hangi anestezinin uygun olduğuna anestezi hekimi muayenenizde karar verir.

Sigara içiyorsanız ameliyattan önce bırakmanızı isteriz. Fazla kilonuz varsa verebildiğiniz her kilo hem ameliyatı hem iyileşmeyi kolaylaştırır. Bunlar hastanın kendi elinde olan ve sonucu doğrudan etkileyen hazırlıklardır. Muayenede "ameliyat olamazsınız" yanıtını alan hasta sayısı sanıldığından azdır; çoğu zaman yanıt "önce şunu düzeltelim, sonra yapalım" biçimindedir.

Yanlış 10: Protez alerji yapar, MR çekilemez, havalimanında sorun çıkar

Üç ayrı kaygı çoğu zaman bir arada sorulur. Alerjiden başlayalım. Diz protezleri vücutla uyumlu metal alaşımlarından ve özel bir plastikten üretilir. Bu malzemeler genellikle alerjik tepki oluşturmaz. Daha önce takı, saat ya da kemer tokası gibi metal eşyalarla cildinizde tepki oluştuysa bunu ameliyattan önce hekiminize söyleyin; gerekli görülürse inceleme yapılır ve protez seçimi buna göre değerlendirilir.

MR konusunda da yaygın bir yanılgı var. Diz protezi olması, genel olarak MR çekilmesine engel değildir. Yine de protezin çevresindeki görüntüde bozulma olabilir ve her cihazın, her tetkikin koşulu farklıdır. Yapmanız gereken basittir: Hangi bölgeniz için olursa olsun, MR ya da başka bir tetkik öncesinde hekime ve çekimi yapan görevliye dizinizde protez bulunduğunu bildirin. Kararı onlar verir.

Havalimanı ve alışveriş merkezi gibi yerlerdeki güvenlik kapıları protezdeki metali algılayıp ötebilir. Bu bir sorun değil, beklenen bir durumdur. Kapıdan geçmeden önce görevliye dizinizde protez olduğunu söylemeniz yeterlidir; görevli el dedektörüyle kısa bir kontrol yapar. Seyahate çıkarken ameliyatınıza ait bir belgeyi yanınızda bulundurmanız işlemi kolaylaştırabilir. Protez seyahat etmenize engel değildir.

Sık sorulan sorular

Robotik kol ameliyat sırasında arızalanırsa ne olur?

Ameliyatı cerrah yaptığı için böyle bir durumda ameliyat yarım kalmaz. Cerrah klasik yöntemin aletleriyle ameliyatı tamamlayabilir. Ameliyat ekibi her iki yönteme de hazırlıklı olarak ameliyata girer.

Ameliyat ne kadar sürer?

Diz protezi ameliyatı ortalama 1,5-2 saat sürer. Hazırlık ve derlenme süreleriyle birlikte odanıza dönmeniz toplam 3-4 saati bulur. Yakınlarınızın bu süreyi bilmesi, beklerken endişelenmelerini önler.

Ameliyatta uyutulacak mıyım?

Genellikle belden uyuşturma (spinal ya da epidural anestezi) uygulanır. Belden aşağınız uyuşur, ağrı duymazsınız. İsterseniz ameliyat boyunca hafif uyumanız sağlanabilir. Size uygun yönteme anestezi hekimi muayeneden sonra karar verir.

Her hastaya robotik yöntem uygulanabilir mi?

Hayır. Eklem çevresinde aktif enfeksiyon gibi durumlarda yöntem ne olursa olsun protez ameliyatı önerilmez. Uygunluk muayene ve tetkiklerle belirlenir.

Protezden sonra spor yapabilir miyim?

Yürüyüş, yüzme, egzersiz bisikleti ve golf uygun sporlardır. Koşu, atlama, temaslı ve müsabakalı sporlar önerilmez, çünkü proteze binen darbe yükünü artırırlar.

Robotik ameliyatın ücreti ne kadar, kurumum karşılar mı?

Robotik yöntem maliyeti artırır. Ücret hastaneye, protez tipine ve sağlık güvencenize göre değişir. Güncel bilgi için bizi arayabilir, karşılama koşullarını bağlı olduğunuz kuruma ya da sigorta şirketinize danışabilirsiniz.

Özetle

Robotik diz protezinde ameliyatı cerrah yapar, robotik kol planın hassas biçimde uygulanmasına yardım eder. Yöntem ağrıyı ve riski ortadan kaldırmaz, ama doğru seçilmiş hastada daha doğru bir yerleşim hedefler. Yaşınız, şekeriniz ya da tansiyonunuz kendi başına engel değildir; uygun olup olmadığınız muayene ve tetkiklerle anlaşılır. Kulaktan dolma bilgilerle karar vermek yerine dizinizin gerçek durumunu öğrenmek isterseniz röntgeninizi WhatsApp üzerinden gönderebilirsiniz; ücretsiz röntgen değerlendirmesi yapıyoruz. Yüz yüze görüşmek için randevu alabilirsiniz.

Dizinizdeki ağrıyı ertelemeyin

Röntgeninizi gönderin, Prof. Dr. Levent Altınel değerlendirsin. Ya da hemen randevu alın.

Ara WhatsApp Randevu