Kepez / Antalya · Prof. Dr. Levent Altınel Muayenehanesi Ücretsiz röntgen değerlendirmesi
Türkçe
0501 123 70 70
Randevu Al

Robotik Kol Sistemi Nedir, Nasıl Çalışır?

Diz protezinde robotik kol sistemi nedir? Tomografiyle kişiye özel planlama, ameliyatta robotik kolun görevi ve cerrahın rolü adım adım anlatılıyor.

Prof. Dr. Levent Altınel ·

Diz protezi kararının eşiğindeki hastaların çoğu, muayenede "robotik ameliyat" sözünü duyunca iki ayrı duygu yaşar. Bir yanda daha hassas bir ameliyat umudu, öbür yanda "Beni makine mi ameliyat edecek?" kaygısı vardır. İkisi de anlaşılır duygulardır, çünkü robotik cerrahi çoğu zaman ya fazla övülerek ya da hiç açıklanmadan anlatılır.

Ameliyatlarımızda kullandığımız robotik kol sistemi, cerrahın yerine geçen bir makine değildir. Cerrahın elindeki kesici aleti, ameliyattan önce hazırlanmış plana göre sınırlayan bir yardımcıdır. Sistemin neyi yapıp neyi yapmadığını bilmek, hem beklentinizi doğru kurmanızı hem de ameliyat gününe daha sakin girmenizi sağlar.

Sistemin işleyişini üç aşamada düşünebilirsiniz: ameliyattan önce tomografiyle hazırlanan plan, ameliyathanede dizin anlık izlenmesi ve kesilerin robotik kolla yapılması. Her aşamada kararı veren ve eli aletin üzerinde olan kişi cerrahtır.

Robotik kol sistemi nedir?

Diz protezi ameliyatında aşınmış eklem yüzeyleri ince birer tabaka halinde kesilir ve yerlerine metal ile özel plastikten yapılmış protez parçaları yerleştirilir. Ameliyatın sonucunu belirleyen şeylerin başında bu kesilerin doğruluğu gelir. Kemikten ne kadar alındığı, protezin hangi açıyla oturduğu ve dizin iki yanındaki bağların ne kadar gergin kaldığı, yıllar sonra o dizle nasıl yürüdüğünüzü etkiler.

Klasik yöntemde cerrah bu kesileri kemiğe tutturduğu metal kılavuzlar, röntgen ölçümleri ve kendi deneyimiyle yapar. Robotik kol sistemi aynı işi sayısal ölçümlerle destekler. Sistem birbirine bağlı çalışan birkaç parçadan oluşur: tomografi görüntülerinden dizin modelini çıkaran ve planın yapıldığı bilgisayar, ameliyat sırasında kemiklerin konumunu izleyen kamera ünitesi ve ucunda kesici alet bulunan robotik kol.

Gündelik bir benzetme işe yarayabilir. Elle düz bir çizgi çekmeye çalışmak ile cetvel kullanarak çekmek arasındaki farkı düşünün. Kalemi tutan yine sizin elinizdir, çizgiyi siz çekersiniz; cetvel yalnızca elinizin kaymasını önler. Robotik kol da ameliyatta buna benzer bir görev üstlenir. Aradaki fark, bu cetvelin her hastanın kendi dizine göre ayrı ayrı hazırlanmasıdır.

Sistemin diz protezindeki yeri ve kimler için düşünüldüğü hakkında daha geniş bilgiyi robotik diz protezi sayfamızda bulabilirsiniz.

Tomografi neden çekiliyor, üç boyutlu model ne işe yarıyor?

Robotik ameliyatın hazırlığı ameliyathanede değil, günler öncesinde başlar. Dizinizin bilgisayarlı tomografisi (BT) çekilir. Çekim kısa sürer, bir masada sırtüstü yatarsınız ve herhangi bir acı duymazsınız. Röntgen dizinizi düz bir fotoğraf gibi gösterir; tomografi ise kemiği kesit kesit görüntüler. Bilgisayar bu kesitleri birleştirerek dizinizin üç boyutlu modelini oluşturur.

Bu model sizin kemiğinizin ekrandaki kopyasıdır. Kireçlenmenin oluşturduğu kemik çıkıntıları, eklem yüzeyindeki aşınmanın yeri, bacağınızdaki eğrilik modelde olduğu gibi görünür. Cerrah modeli ekranda her yöne çevirebilir, istediği noktadan ölçüm alabilir.

Kişiye özel plan nasıl hazırlanır?

Plan bu model üzerinde yapılır. Cerrah protezi önce ekranda, sanal olarak dizinize yerleştirir. Protezin büyüklüğü, kemikten alınacak tabakanın kalınlığı ve protezin yerleşim açıları sizin dizinize göre belirlenir. Bir beden büyük ya da küçük protezin kemiğin kenarından taşıp taşmadığı, bacağın eğriliğinin ne kadar düzeleceği ameliyattan önce görülebilir.

Bunun hasta açısından anlamı şudur: ameliyathaneye girildiğinde verilecek kararların büyük bölümü önceden düşünülmüş olur. Cerrah hangi büyüklükte protez kullanacağını ve kemiğin neresinden ne kadar alacağını bilerek ameliyata başlar. Yine de bu plan bir taslaktır. Son biçimini, aşağıda anlatacağımız gibi, ameliyat sırasında dizinizin bağları ölçüldükten sonra alır.

Tomografi randevusunun ne zaman alınacağı ve o günlerde nelere dikkat edileceği konusunda ameliyata hazırlık rehberimiz yol gösterir.

Tomografiden hazırlanan üç boyutlu diz modeli üzerinde ameliyat planı (temsili görsel).
Tomografiden hazırlanan üç boyutlu diz modeli üzerinde ameliyat planı (temsili görsel).

Ameliyathanede sistem dizinizi nasıl izliyor?

Ekrandaki planın işe yaraması için sistemin, ameliyat masasında yatan gerçek dizinizin tam olarak nerede durduğunu bilmesi gerekir. Diz ameliyat boyunca bükülür, açılır, yer değiştirir. Sistem bu hareketi iki araçla izler: işaretleyiciler ve kameralar.

İşaretleyiciler ve kameralar

Ameliyatın başında uyluk kemiğinize ve kaval kemiğinize birer işaretleyici yerleştirilir. Bunlar üzerinde yansıtıcı noktalar bulunan küçük parçalardır. Ameliyat masasının yakınında duran kameralar bu noktaları sürekli görür. Böylece sistem her iki kemiğin konumunu anlık olarak bilir; diziniz kıpırdasa bile ekrandaki model onunla birlikte hareket eder.

Ardından cerrah, ucu izlenen ince bir aletle kemiğinizin yüzeyindeki belirli noktalara dokunur. Bu adım tomografiden çıkarılan model ile gerçek kemiğin birbirine eşleştirilmesi içindir. Eşleşme tamamlandığında ekrandaki diz ile masadaki diz aynı dizdir ve bundan sonraki bütün ölçümler buna dayanır.

Bağ dengesi ölçümü

Diz yalnızca kemikten ibaret değildir. Eklemi iki yandan tutan bağlar, dizin bükülürken ve açılırken ne kadar sıkı ya da gevşek olacağını belirler. Protez kemiğe düzgün otursa bile bağlar bir yanda gergin, öbür yanda gevşek kalırsa hasta dizinde sertlik ya da boşluk hissi duyabilir.

Tomografi kemiği gösterir ama bağların gerginliğini göstermez. Bu yüzden cerrah ameliyat sırasında dizinizi açarak ve bükerek hareket ettirir, sistem de eklemin iç ve dış yanındaki aralıkları ölçüp ekranda sayı olarak verir. Cerrah bu ölçümlere bakarak plana son ayarı yapar. Protezin açısını ya da kemikten alınacak miktarı küçük ölçülerde değiştirerek bağların dengeli çalışacağı yerleşimi arar. Bütün bunlar kemiğe henüz kesi yapılmadan önce olur; yani düzeltme, geri dönüşü olmayan adımdan önce yapılır.

Robotik kolun sınır koruması

Plan son biçimini alınca kesi aşamasına geçilir. Cerrah robotik kolun ucundaki kesici aleti eliyle tutar ve kemiğe kendisi yönlendirir. Kol, plandaki kesi düzlemine yerleşir ve aletin o düzlemin dışına kaymasını önler. Ekranda kemiğin kesilecek bölümü işaretli görünür; cerrah ilerledikçe ne kadarının alındığını izler.

Sistemin hasta güvenliği açısından önemli özelliği sınır korumasıdır. Robotik kol, planlanan sınırın dışına çıkılmasına izin vermez. Alet sınıra yaklaştığında kol direnç gösterir, sınırın ötesine geçilmek istendiğinde kesme işlemi durur. Dizin arkasındaki ve yanlarındaki bağlar ile sağlam dokular bu sayede korunur.

Kısaca: Tomografi planın temelini oluşturur, işaretleyiciler ve kameralar dizinizin yerini sisteme bildirir, bağ ölçümü plana son ayarı verir, robotik kol da cerrahın elini planlanan sınırın içinde tutar.

Ameliyatı robot mu yapıyor, cerrah mı?

Muayenede en sık duyduğumuz soru budur ve yanıtı açıktır: ameliyatı cerrah yapar. Robotik kol kendi başına hareket etmez, kendi kendine karar vermez, cerrah aleti tutup yönlendirmediği sürece kemiğe dokunmaz. Ameliyathanede bir düğmeye basılıp kenara çekilen bir düzen yoktur.

Cerrahın sorumluluğu ameliyatın her adımında sürer. Ameliyatın size uygun olup olmadığına o karar verir. Tomografi üzerindeki planı o hazırlar ya da onaylar. Cilt kesisini yapan, ekleme ulaşan, yumuşak dokuları kenara alan, bağ dengesini değerlendiren, protezi kemiğe yerleştiren ve yarayı kapatan yine odur. Robotik kol bu sürecin belirli bir bölümünde, kemik kesilerinde devreye girer.

Buradan çıkan bir sonuç daha var: Robotik sistem cerrahın deneyiminin yerini tutmaz. Plan yanlış kurulursa sistem o yanlış planı hassas biçimde uygular. Bağların durumunu yorumlamak, ameliyat sırasında beklenmedik bir durumla karşılaşıldığında ne yapılacağına karar vermek insan işidir. Bu nedenle sistemi kullanan hekimin diz protezi cerrahisindeki birikimi, sistemin kendisi kadar önem taşır. Robotik ve klasik yöntemin hangi noktalarda ayrıldığını robotik ve klasik diz protezi karşılaştırması yazımızda ayrıntısıyla anlattık.

Robotik kol sistemi hangi ameliyatlarda kullanılır?

Sistemle total diz protezi, kısmi (yarım) diz protezi ve kalça protezi ameliyatları yapılabilir. Hangisinin size uygun olduğu, eklemdeki aşınmanın yerine ve derecesine göre muayene ve görüntülemeyle belirlenir.

AmeliyatHangi durumda düşünülür?Robotik kolun katkısı
Total diz proteziDizin bütün bölümlerinde kireçlenme varsa, ağrı ameliyatsız tedavilere yanıt vermiyorsaBacak şeklinin düzeltilmesi, bağ dengesinin ölçülerek ayarlanması
Kısmi (yarım) diz proteziDizin yalnızca iç ya da dış yarısı aşınmışsa ve çapraz bağlar sağlamsaKüçük bir alanda hassas yerleştirme, sağlam bölümün korunması
Kalça proteziKalça ekleminde ileri kireçlenme ya da benzeri hasar varsaProtez parçalarının açısının ve bacak uzunluğunun planlanması

Tablodaki ameliyatların hiçbiri diz ya da kalça ağrısının başlangıcında gündeme gelmez. Kireçlenmede önce kilo verme, egzersiz, fizik tedavi, ağrı kesiciler ve eklem içi iğneler gibi ameliyatsız yollar denenir. Protez, bu tedavilere karşın ağrı geçmiyor, yürüme mesafeniz kısalıyor, merdiven çıkmak ya da oturup kalkmak giderek zorlaşıyorsa konuşulur. Robotik kol sistemi bu kararı değiştirmez; karar verildikten sonra ameliyatın nasıl yapılacağını belirler.

Kısmi protez burada ayrıca anılmayı hak eder. Bu ameliyatta dizin sağlam yarısına ve bağlarına dokunulmaz, yalnızca aşınmış bölüm yenilenir. Kesi daha küçüktür, kemik ve kan kaybı daha azdır, hastalar dizlerini çoğu zaman daha doğal hisseder. Öte yandan diz, kısmi protezdeki yerleşim hatalarını tolere etmez. Protezin küçük bir alana doğru açıyla oturması gerektiği için hassas yerleştirme bu ameliyatta özellikle önemlidir. Ayrıntılar robotik kısmi diz protezi sayfamızda yer alıyor.

Kalça ekleminde de benzer bir yol izlenir: tomografi çekilir, model üzerinde plan yapılır ve kemik hazırlığı robotik kolla gerçekleştirilir. Kalça ağrısı çeken hastalarımız robotik kalça protezi sayfasına göz atabilir.

Ameliyat sırasında plan ekrandan izlenir (temsili görsel).
Ameliyat sırasında plan ekrandan izlenir (temsili görsel).

Hastanın gözünden ameliyat günü: adım adım neler olur?

Bilinmeyen şey insanı bilinen şeyden daha çok korkutur. Ameliyat gününün sırasını önceden bilmek, o sabah hastane koridorunda yaşanan gerginliği azaltır. Aşağıdaki sıra hastaların çoğu için geçerlidir; hastaneye ve genel sağlık durumunuza göre küçük farklar olabilir.

  1. Yatış ve hazırlık. Hastaneye, size bildirilen saatte ve aç olarak gelirsiniz. Tahlilleriniz ve tomografiniz daha önce tamamlanmıştır, planınız hazırdır. Hemşire damar yolunuzu açar, tansiyonunuzu ölçer, ameliyat edilecek diziniz işaretlenir.
  2. Anestezi. Anestezi hekimi sizinle görüşür. Diz protezinde genellikle belden uyuşturma (spinal ya da epidural) uygulanır. Belden aşağınız uyuşur, kesiyi hissetmezsiniz. Çoğu hastaya rahatlatıcı bir ilaç da verilir ve ameliyatın büyük bölümü uyuklayarak geçer.
  3. Ameliyathaneye giriş. Odada ameliyat masasının yanında steril örtüyle kaplanmış robotik kolu, biraz ötede kamera ünitesini ve ekranı görürsünüz. Ekranda sizin dizinizin modeli ve planınız yüklüdür. Ekip kimliğinizi ve ameliyat edilecek tarafı bir kez daha doğrular.
  4. İşaretleyicilerin yerleştirilmesi. Cerrah eklemi açar, uyluk ve kaval kemiğinize işaretleyicileri yerleştirir. Kemik yüzeyindeki noktalara dokunarak gerçek dizinizi ekrandaki modelle eşleştirir.
  5. Bağ dengesinin ölçülmesi. Diziniz açılıp bükülerek hareket ettirilir, eklemin iki yanındaki aralıklar ölçülür. Cerrah gerekirse planda son düzeltmeyi yapar.
  6. Kemik kesileri. Cerrah robotik kolu eliyle yönlendirerek aşınmış yüzeyleri plandaki ölçülerde keser. Kol, sınırın dışına çıkılmasına izin vermez.
  7. Protezin yerleştirilmesi. Önce deneme parçalarıyla dizin hareketi ve dengesi kontrol edilir, ardından kalıcı protez yerine oturtulur. İşaretleyiciler çıkarılır, yara kat kat kapatılır ve pansuman yapılır.
  8. Derlenme ve odanıza dönüş. Ameliyat ortalama 1,5-2 saat sürer. Hazırlık ve derlenme süresiyle birlikte odanıza toplam 3-4 saatte çıkarsınız. Yakınlarınızın bu süreyi bilmesi, bekleme salonundaki endişeyi azaltır.
  9. Ertesi gün ayağa kalkış. Ameliyattan bir gün sonra yürüteç ya da baston desteğiyle, ameliyatlı bacağınıza basarak yürümeye başlarsınız. Hastanede kalış ortalama 2-4 gündür.

Ağrı kontrolü ameliyattan önce verilen ilaçlarla başlar, ameliyat sırasında diz içine yapılan enjeksiyonla ve sonrasında epidural kateter ya da hasta kontrollü ağrı pompasıyla sürer. Amaç ağrınızı, ayağa kalkıp egzersiz yapabileceğiniz düzeyde tutmaktır.

Ameliyat gününü kolaylaştıran hazırlıkların bir bölümü evde yapılır. Kullandığınız bütün ilaçları ve hastalıklarınızı hekiminize önceden bildirmeniz, kanamayı artırabilecek ilaçlar konusunda ona danışmanız gerekir. Evinizde yürüteç ve tuvalet yükseltici bulundurmak, ayağınıza takılabilecek halı ve kabloları kaldırmak, taburcu olduğunuz gün işinizi kolaylaştırır. Egzersizleri ameliyattan önce öğrenen hastalar, ameliyattan sonra onları daha rahat uygular.

Hasta açısından ne değişir?

Ameliyathanedeki ekranlar ve ölçümler sizin için ancak günlük yaşamınıza yansıdığı ölçüde anlam taşır. Robotik kol sistemiyle hedeflenen yararlar şunlardır:

  • Protezin kemiğe daha doğru yerleşmesi ve dizinize uygun büyüklükte protez seçilmesi
  • O bacak ya da X bacak biçimindeki eğriliğin daha doğru düzeltilmesi
  • Daha az kemik ve kan kaybı, daha küçük cilt kesisi
  • Ameliyat sonrasında daha az ağrı ve daha fazla diz bükme
  • Günlük yaşama daha hızlı dönüş
  • Protezin daha uzun ömürlü olması beklentisi

Bu maddelerin arkasındaki mantık basittir. Kemikten yalnızca gereken kadar alınıp çevredeki bağlar ve sağlam dokular korunduğunda, vücudun iyileştirmesi gereken hasar azalır. Bağ dengesi ölçülerek ayarlanmış bir diz bükülürken daha rahat çalışır. Düzgün hizalanmış bir protezde yük, yüzeye daha dengeli dağılır ve bu durum aşınmanın yavaşlaması beklentisini doğurur.

Burada "hedeflenen" sözcüğünü bilerek kullanıyoruz. Bunlar söz verilen sonuçlar değildir. İyileşme kişiden kişiye değişir; yaşınız, kilonuz, kaslarınızın gücü, şeker hastalığı gibi eşlik eden durumlar ve ameliyattan sonra egzersizlerinizi ne kadar düzenli yaptığınız sonucu doğrudan etkiler. Robotik kol dizinize iyi yerleşmiş bir protez kazandırmaya yardım eder, o dizi çalıştırmak ise ameliyattan sonraki haftalarda sizin emeğinizle olur. Diz bükme, çoğu hastada 4-6 hafta içinde en yüksek derecesine ulaşır.

Sistemin sınırları ve dezavantajları neler?

Bir yöntemi yalnızca iyi yanlarıyla anlatmak hastaya haksızlıktır. Robotik kol sisteminin de bilmeniz gereken eksileri var:

  • Maliyet artışı. Robotik sistemin kullanılması ameliyatın maliyetini yükseltir. Güncel bilgi için bizi arayabilir, kapsam konusunu bağlı olduğunuz kuruma danışabilirsiniz.
  • Tomografi gerekmesi. Plan tomografi üzerinden yapıldığı için ameliyat öncesinde ek bir çekim gerekir. Bu, röntgene göre ek bir randevu ve ek bir ışın alımı demektir.
  • Ameliyat süresinin bir miktar uzayabilmesi. İşaretleyicilerin yerleştirilmesi, eşleştirme ve ölçümler zaman alır.

Bunlara eklenmesi gereken önemli bir nokta var: Robotik cerrahi ameliyat riskini sıfırlamaz. Enfeksiyon, bacak damarlarında pıhtı oluşması, dizde sertlik, protezde gevşeme gibi diz protezi ameliyatının bilinen riskleri robotik yöntemde de vardır. Total diz protezinde enfeksiyon %1-3 oranında görülür ve bu olasılık şeker hastalığında ya da vücutta diş, idrar yolu gibi başka bir enfeksiyon odağı bulunduğunda artar. Sistem kemik kesilerinin doğruluğuna katkı sağlar; yara bakımı, pıhtıya karşı alınan önlemler ve erken hareket ise yöntemden bağımsız olarak önemini korur.

Robotik kol iyi bir araçtır ama ameliyat kararının yerini tutmaz. Diz protezi, ameliyatsız tedavilerle geçmeyen ve günlük yaşamı kısıtlayan ağrıda gündeme gelir. Ameliyata gerek yoksa hangi yöntemle yapılacağı sorusu da ortadan kalkar.

Sık sorulan sorular

Ameliyat sırasında robotik kolu görür ya da duyar mıyım?

Ameliyathaneye girerken kolu ve ekranı görürsünüz. Ameliyat başladığında önünüzde steril bir örtü bulunur, ameliyat alanını görmezsiniz. Belden uyuşturmayla birlikte verilen rahatlatıcı ilaç sayesinde çoğu hasta bu bölümü uyuklayarak geçirir ve sonradan pek az şey hatırlar.

Elektrik kesilirse ya da sistem arıza verirse ne olur?

Robotik kol kendi başına çalışmadığı için beklenmedik bir hareket yapması söz konusu değildir; sistem durduğunda kesme işlemi de durur. Ameliyathanede klasik yöntemin aletleri her zaman hazır bulunur. Cerrah gerek görürse ameliyatı klasik yöntemle tamamlar.

Tomografi çektirmek zorunlu mu?

Evet. Kişiye özel plan dizinizin üç boyutlu modeline dayanır ve bu model tomografiden elde edilir. Tomografi olmadan robotik kol sistemiyle ameliyat planlanamaz.

İşaretleyiciler vücudumda kalıyor mu?

Hayır. İşaretleyiciler yalnızca ameliyat süresince kemikte durur ve ameliyat bitmeden çıkarılır. Vücudunuzda kalan parça protezin kendisidir.

Robotik ameliyat olan hasta daha mı çabuk iyileşir?

Daha az doku hasarı sayesinde günlük yaşama daha hızlı dönüş hedeflenir, ancak bu her hastada aynı ölçüde gerçekleşmez. Genel sağlık durumunuz ve egzersizlerinizi düzenli yapmanız iyileşme hızını belirleyen başlıca etkenlerdir.

Protezim kaç yıl dayanır?

Uygun teknik ve modern tasarımlarla diz protezlerinin ömrü 15-20 yıla kadar uzayabilir. Doğru yerleşimin bu süreyi uzatması beklenir. Kilonuz ve dizinizi nasıl kullandığınız da protezin ömrünü etkiler.

Özetle

Robotik kol sistemi, tomografiden elde edilen üç boyutlu model üzerinde kişiye özel plan yapılmasını, ameliyat sırasında bağ dengesinin ölçülmesini ve kemik kesilerinin planlanan sınırın içinde kalmasını sağlar. Ameliyatı cerrah yapar; kol onun elindeki alete kılavuzluk eder. Yararları olduğu kadar maliyet, tomografi gereksinimi ve her hastaya uygun olmaması gibi sınırları da vardır. Dizinizin durumunu ve robotik yöntemin size uyup uymadığını öğrenmek isterseniz röntgeninizi WhatsApp'tan gönderebilirsiniz; ücretsiz röntgen değerlendirmesi için bize yazmanız yeterli. Yüz yüze görüşmek isterseniz randevu alabilirsiniz.

Dizinizdeki ağrıyı ertelemeyin

Röntgeninizi gönderin, Prof. Dr. Levent Altınel değerlendirsin. Ya da hemen randevu alın.

Ara WhatsApp Randevu